E-wellfare

Ach, die lieve ex-Oostblokkers. Tsjechen en Slowaken zijn de Nederlanders in Afghanistan komen helpen. De Tsjechen draaien al twee maanden de wacht op Camp Hadrian (Deh Rawod). Belangrijk, maar dodelijk saai werk. Vanaf een wachttoren urenlang richting zand en stof staren. Zeven maanden lang, zonder verlof. Ze komen het kamp niet af. Na een maandje begint een dagje buiten spelen tussen de Taliban dan als een leuk uitje te klinken. Twee weken geleden arriveerde een Slowaaks wachtpeloton dat diezelfde rol op Kamp Holland in Tarin Kowt gaat vervullen. Ik zat in het vliegtuig terug met een Slowaak die het afgelopen half jaar had meegedraaid in het Nederlandse team, om ervaring op te doen om in Slowakije de afdeling voor civiel-militaire samenwerking en propaganda (psy-ops) uit te breiden. Hij vertelde dat de Slowaken maar half zoveel verdienen als de Tsjechen, omdat de Slowaken voor Zuid-Afghanistan geen gevarengeld krijgen. Voor beide geldt dat ze tijdens hun uitzending niet op verlof mogen. Als ze na zes of zeven maanden terugkomen in eigen land moeten ze vrijwel meteen weer aan de slag. Urenlang gratis naar huis bellen, zoals de Nederlandse militairen kunnen doen, is er voor hen ook niet bij. ,,Aan e-wellfare is bij ons nog niet gedacht." De zes cent per minuut voor internet heeft een behoorlijke bres in zijn uitzendvergoeding geslagen, vertelde hij. Hij heeft druk gelobbied voor de militairen die na hem kwamen. Met resultaat: ze hebben 30 belminuten per maand gekregen met de sateliettelefoon. Foto: Cynthia Boll

Protest in Tallinn

Ingang Russische ambassade, Pikk-straat, Tallinn, vrijdagavond. (Foto: Lugeja foto).

"Zijn wij hierna aan de beurt?"

Zijn gezicht spreekt boekdelen. Mart Laar, oud-premier van Estland en economisch adviseur en vertrouweling van de Georgische president Misha Saakasjvili, is net terug uit Tblisi en lucht in het parlementsgebouw zijn hart ten overstaan van de camera’s van Aktuaalne Kaamera, het Estse journaal.
De invloedrijke politicus – hij onderhoudt ook innige banden met de Republikeinen in Amerika en met hun thinktanks – is ervan overtuigd dat de Georgische autoriteiten niet van plan waren Zuid-Ossetië aan te vallen, maar dat zij gezien de omstandigheden geen andere keuze hadden. De doelbewuste provocatie door de seperatisten, waarbij dorpen zijn vernietigd en doden en gewonden zijn gevallen, kon niet onbeantwoord blijven, aldus Laar. De vraag, of hij zelf voor een militaire oplossing zou hebben gekozen, stoort hem – “Ik ben geen expert op dat gebied.”
Laar sluit niet uit dat het conflict zich zal uitbreiden; Rusland heeft Georgië immers ook al buiten Zuid-Ossetië aangevallen. Hij zegt het vreemd te vinden dat het Kremlin officieel volhoudt dat het geen partij is in het conflict, maar dat het “vrijwilligers” er niet van heeft kunnen weerhouden naar Zuid-Ossetië te trekken: “Sinds wanneer kunnen vrijwilligers bommenwerpers besturen?” Rusland zal de geesten die het nu uit de fles heeft gelaten en die het zelf heeft getraind en van wapens heeft voorzien niet lang in de hand kunnen houden, sluit hij af.
Laar is ook te gast in de Aktuaalne Kaamera-studio en geeft zijn betoog daar een wel erg (cultuur-)pessimistische vervolg. “Zijn wij hierna aan de beurt?”, vraagt hij zich af. Estland herbergt zoals bekend een grote Russische minderheid en heeft president Medvedev niet gezegd dat Rusland alles zal doen om de Sootechestveniki, de “landgenoten” die sinds het uiteenvallen van de Sovjetunie buiten het Moederland wonen, te beschermen? Rest de vraag, of Laar hiermee de etnische Russen in Estland, niet impliciet degradeert tot een vijfde colonne van Moskou (bovendien wonen zij niet in een afvallige provincie).
Andere politici, zoals Laars conservatieve geestverwant Marko Mihkelson, benadrukken in de kranten en op hun blogs de slappe houding van het Westen dat wederom aarzelt bij het verdedigen van zijn waarden. Die geluiden klonken overigens ook al in april, toen duidelijk werd dat Georgië en Oekraine op termijn niet in aanmerking komen voor het NAVO-lidmaatschap. Alleen president Toomas Hendrik Ilves (foto) lijkt zich iets terughoudender en diplomatieker op te stellen. Het staatshoofd liet in een persbericht weten dat Rusland de territoriale integriteit van Georgië moet eerbiedigen en dat zijn militaire interventie een oplossing van het conflict geen stap dichterbij brengt. Die moet worden gevonden aan de onderhandelingstafel. Edward Lucas, Oost-Europa-redacteur van The Economist, dichtte Ilves ooit de uitspraak “Misha, just shut the f*ck up!” toe. Die woorden herhaalde de president echter niet.

Een politiek-incorrect boek.

Het lijvige boekwerk is ondanks de voor Estse begrippen zeer pittige prijs van 690 Kroon (44 euro) een absolute bestseller. De boekhandels in Tallinn hebben het breed uitgestald. Gezien het onderwerp zou zulks in Nederland evenwel ondenkbaar zijn. Het boek van de hand van historicus, oud-premier en erkend russofoob Mart Laar gaat namelijk over het Eesti Leegion, ook wel bekend als de 20. Waffen Grenadier Division der SS (Estnische Nr.1), een Waffen-SS-divisie die in Estland groot aanzien geniet, omdat zij het Vaderland verdedigde tegen de barbaarse horden van het Rode Leger die Estland in 1940 al eens hadden bezet en geterroriseerd. Vinden althans de Esten. Buurland Rusland, dat zijn Soviet-historie meer dan ooit koestert, ziet de divisie juist als een misdadig gezelschap van Nazi-collaborateurs dat Estlands bevrijding van het fascisme - een geliefde kreet in Rusland - wilde verhinderen.
Een land krijgt van oudsher een ongemakkelijk gevoel bij dit soort typisch Baltisch-Russisch moddergooien: de Bondsrepubliek Duitsland. Uitgerekend dit land heeft nu ook kennis mogen maken met Laars meest recente pennevrucht. De website van de krant Postimees wist te melden dat de politie van Dresden vorige maand acht exemplaren van het boek in beslag heeft genomen. Ze waren aangetroffen in de auto van de Finse neonazi Risto Teinonen, die twee jaar geleden in het nieuws kwam, omdat hij de verjaardag van Adolf Hitler vierde door, gestoken in zwart SS-uniform, een taart met daarop een marsepeinen Nazivlag aan te snijden. Teinonen is overigens herhaaldelijk Estland uitgezet. Hij krijgt nu waarschijnlijk een boete van duizend euro.
Oja, bij aankoop van het boek krijgt u een fraaie CD met Estse (Oostfront-)strijdliederen cadeau.

Leer lezen en win een koelkast!

Dat is de boodschap van een campagne tegen analfabetisme van het Ministerie van Onderwijs. Speciaal gericht op vrouwen natuurlijk. Van de ongeveer 70 miljoen Turken zijn er ongeveer 5 miljoen analfabeet. Om meer vrouwen naar alfabetiseringscursussen te lokken, worden nu in samenwerking met een bank huishoudelijke apparaten ingezet: elke vrouw die een lees- en schrijfcursus succesvol afsluit, sleept een wasmachine of koelkast in de wacht. Ik schoot in de lach toen ik het las, want zo’n campagne zou in Nederland onmiddellijk uit feministisch oogpunt om zeep geholpen worden. Maar ik vind het een geweldig idee. De meeste analfabete vrouwen zijn nu eenmaal huisvrouw en die worden vast gemotiveerder te leren lezen en schrijven als er een mooi apparaat op het spel staat. Doe je best dames!
(op de foto een buzdolabi örtüsü, oftewel een koelkastdoekje)

Novi Pazar

Wevelgem

Op een raam van het Sint-Pauluscollege in het Vlaamse Wevelgem hangt een poster: 'Joegoslavië? Wat hebben wij daarmee te maken?' Even denk je aan een campagne die waarschuwt voor de gevaren van afscheiding en separatisme. België zou immers ook op barsten staan. Leuk idee van die school. De klassen een tot en met zes spelen elk een Joegoslavische republiek en discussiëren in een federaal parlement over wel of niet bijelkaarblijven, hoe de welvaart onderling te verdelen en welke minderheid hoeveel rechten krijgt. Allemaal met het doel meer België-gevoel in deze uithoek van Vlaanderen te kweken. Met zo'n campagne hebben de posters niets te maken. Het schoolgebouw was in een vorig leven het paviljoen waarmee Joegoslavië zich presenteerde op de Wereldtentoonstelling Expo 58. Het ontwerp van architect Vjenceslav Richter zou oorspronkelijk in de lucht zweven, hangend aan stalen kabels. Maar dat ging zelfs de Belgische organisatoren te ver. Na afloop van de Expo stond het te koop. Het demontabele gebouw was precies wat een pater uit Wevelgem zocht voor zijn school in oprichting. Het ding werd naar het 'boerengat' Wevelgem (aldus de schooldirecteur) verplaatst, waar het voor nogal wat ophef zorgde. Na een halve eeuw is het nogsteeds het meest elegante en moderne bouwwerk in de omgeving. In het jubileumjaar is met plakletters 'Jugoslavija' op de gevel aangebracht, de oorspronkelijke letters zijn weg. Het gebouw is aan de binnenzijde bijna ongewijzigd. In de lerarenkamer hangt een grote foto van Dubrovnik. Pogingen van de school om in een van de voormalige Joegoslavische republieken een zusterschool te vinden hebben nog niets opgeleverd.

Serviceberichtje voor festivalgangers

Songfestival gangers die af en toe aan basketbaltempel de Beogradska Arena willen ontsnappen kunnen tips vinden in de goed getimede nieuwe In Your Pocket reisgids Belgrado. Hier te downloaden. Nederlanders en Vlamingen die nog niet afgereisd zijn kunnen nog snel het Kafanatribunaal bemachtigen. Hij ligt nog in boekhandel Pegasus in Amsterdam en De Groene Waterman in Antwerpen.

De doodlopende straat 'Republiek'

Het is ronduit hilarisch hoe het strikt seculiere kamp en het vrome moslim-front in Turkije elkaar soms bestrijden. De eerste groep wordt trouw gerepresenteerd door dagblad Cumhuriyet, een krant die keer op keer doorslaggevend bewijs vindt voor de manier waarop moslims de Republiek Turkije langzaamaan om zeep helpen. Nieuwste bewijs: in een buurt waar religieuze mensen het voor het zeggen hebben, werden een paar straatnamen veranderd en één van de nieuwe vondsten was Cumhuriyet Çıkmazı. Cumhuriyet betekent Republiek, Çıkmazı betekent ‘doodlopende straat’. Duidelijke zaak natuurlijk. De volgende dag meldde de religieuze krant Zaman dat Cumhuriyet ‘vergat’ te melden dat die Cumhuriyet Çıkmazı heel logisch een zijstraatje was van de Cumhuriyet Bulvarı, en dat er ook een brede Bulvarı vernoemd is naar Atatürk, wat natuurlijk de heilige van de secularisten is. Op dezelfde dag meldde Cumhuriyet dat ook, blijkbaar vonden zij dat ook wel zo eerlijk. Maar ze plaatsten er wel een foto bij van het straatnaambordje Cumhuriyet Çıkmazı, want daar draaide de kwestie natuurlijk om. Ik moet letterlijk hard lachen om dit soort dingen. Ik kan mezelf nauwelijks verplaatsen in iemand die serieus een islamitische staat ziet ontstaan vanuit een doodlopend straatje dat Republiek heet.

Tanks for fun

De parade van gisteren begon bij een gehavend huis in het centrum van Sofia. Even leek het oorlog. Zes mei is Georgievden, de dag van de heilige Georgi (Sint Joris), de beschermheilige van onder meer het leger. Duizenden mensen keken naar wat ooit een opzichtige parade moet zijn geweest. Nu waren er niet meer dan 25 voertuigen, waarvan 1 nieuwe tank, aangekocht voor de manschappen in Afghanistan. ' De andere zes staan inmiddels in Kabul', aldus Bulgaarse kranten. Er vlogen in totaal 3 helikopters over en 3 straaljagers. Die volgens latere geruchten elkaar eigenlijk veel te dicht hadden genaderd en een bijna ongeluk veroorzaakten.

Het was een beetje zielig allemaal. Maar zo te zien had jong en oud een goede middag. Aan het einde mocht iedereen om president Georgi Parvanov heen staan en proberen hem een handje te geven. Het was ten slotte zijn naamdag.

Het is misschien de laatste parade op zes mei. Gisteren was dag 10 van 10 dagen vakantie in Bulgarije. De overheid, onderwijs, alles lag op zijn gat. Onverantwoord, zo lieten economische analisten gisteren weten op het Bulgaarse journaal. Deze feestdagen kosten de staat maar liefst 60 miljoen euro. Dat kan anders. Door bijvoorbeeld 5 en 6 mei af te schaffen. Die deugen toch nergens voor, aldus de analisten. Wat zou betekenen dat in de toekomst ook de parade wordt afgeschaft.

Het lijkt Afrika wel

In Kiev is het blond en blauw wat de klok slaat. Af en toe zie je nog wel eens een verdwaalde Japanse toerist of een groepje orthodoxe joden, maar verder is het volk 100 procent Slavisch. Charkov, ofwel Kharkov, ofwel Kharkiv, dat 500 kilometer ten oosten van de Oekraiense hoofdstad ligt, is hiermee vergeleken een multiculturele wereldstad à la Rotterdam. In de grootste studentenstad van Oekraine lopen Aziaten, Afrikanen en jazeker, zelfs moslims gewoon in grote getalen op straat. Ze kunnen er lekker goedkoop studeren en de sfeer is er 'veel toleranter dan in Kiev', als je mensenrechtenactivist Jevgenij Zacharov mag geloven. En terwijl ze in buurland Rusland (op nog geen 20 km van Kharkov) zwarte studenten de kop inslaan enkel omdat ze niet wit zijn, worden ze in Kharkov geetaleerd om buitenlanders welkom te heten. Deze twee jongeheren komen uit Senegal. De langste studeert economie, de kleinste informatica. Als bijbaantje staan ze in de lobby van het spiksplinternieuwe hotel Kharkiv.

Marta

Marta heeft via een u-bocht nu ook het Roemeense nieuws gehaald. Het Roemeense zigeunermeisje is een lokale beroemdheid in Den Bosch en omstreken. Het Brabants Dagblad volgt haar handel en wandel sinds ze op 14-jarige leeftijd opdook als straatmuzikant met een vaste stek op de Wilhelminabrug over de Dommel. De komst van dit 'meisje van Dommel en Donau' en andere kindmuzikanten heeft de discussie over kinderarbeid binnen Nederland aangezwengeld. De Raad voor de Kinderbescherming en de burgemeester van Den Bosch tillen die het liefst naar Europees niveau. Twan van den Brand, verslaggever van het Brabants Dagblad zocht Marta op in haar geboortedorp bij de grens met Moldavië. Hij is nu op zijn beurt weer geïnterviewd door radiojournalist Carmen Constantin uit Boekarest. De Roemeense versie van het verhaal is gisteren of eergisteren uitgezonden op Radio RFI. Hoewel je zou zeggen dat de Roemenen zelf wel bekend zijn met bedelende en werkende kinderen, wordt Marta volgens Constantin nu ook in Roemenië een groot verhaal. Het roma-dossier van het Brabants Dagblad vind je HIER.
(De foto werd in december 2006 gemaakt in een plaatsje aan de Donau in het zuid-westen van Roemenië. Marta staat er niet op)

Tulpendiplomatie

Achttien jaar heeft Jan Ligthart erover gedaan: het opkweken van de ‘Maria Kaczynska tulp’. Veredelen heet zoiets trouwens. Zeg dus geen ‘kweker’ tegen de tulpenveredelaar. Ligthart omschrijft zijn nieuw tulp als crème-kleurig, zelf zou ik het gelig noemen. Maria Kaczyska, de vrouw van president Lech Kaczynski reageerde in ieder geval verheugd bij het zien dezer tulp. De Poolse media toonden de afgelopen weken veel belangstelling voor de Nederlandse Tulpendiplomatie, en meldden zich in ruime getale voor de presentatie in de tuin van ambasseursresidentie. De Poolse first lady komt vaker in het nieuws, mede vanwege haar onbevangenheid en eigengereidheid ten opzichte van gevoelige kwesties. Toen de Poolse regering vorig jaar overwoog de toch al strenge abortuswet nog wat aan te scherpen, tekende Kaczynska een petitie tegen deze eventuele nieuwe wet. Tot groot ongenoegen van oerkatholieke redemptoristenclub rond vader Tadeusz Rydzyk, die Kaczynska al eens voor ‘heks’ uitmaakte. Onlangs deed Kaczynski van zich spreken door in een interview met weekblad Wprost te verkondigen voorstander te zijn van in vitro fertilisatie. Ligt ook gevoelig in kerkelijke sferen. ‘Zij steunt natuurlijk haar man, maar zoals een moderne vrouw heeft zij haar eigen meningen’ verwoordde de Nederlandse ambassadeur Marnix Krop zijn motivatie om juist Kaczynska te eren via deze tulp. Ligthart, die eerder tulpen ‘veredelde’ naar het evenbeeld van o.m. Katie Melua en Andre Rieu, heeft nu 10.000 bollen op voorraad, waarvan er 5000 naar de veiling kunnen aan het einde van de zomer. Een schaars luxeproduct dus. De veredelaar schat dat de bollen enkele euro’s per stuk moeten opbrengen. Voorlopig alleen voor de export, naar Polen welteverstaan. De presidentsvrouwminnende Polen in de bollenstreek hebben dus het nakijken.

Hangpolen

Op de eerste mooie lenteavond van 2008 komen ze naar buiten, de Poolse en Bulgaarse gastarbeiders die in onze straat wonen. Ze drinken een biertje op de stoep van hun logement en kijken naar het voorbijkomende verkeer. Eentje ziet er bijzonder uitgeput uit, misschien mag hij daarom van zijn collega's op het kastje voor televisiekabels zitten. De uitbater van Café De Piraat aan de Nieuwe Binnenweg, bekend om zijn handgeschreven posters ('Trap eens in de stront van uw eigen hond', 'Wodka 2,50'), probeert de dorstige dagloners naar binnen te lokken met het eerste cyrillische aanplakbiljet van Rotterdam: 'Welkom BG'.

Vergeten liederen van Anatolië

Een overweldigend succes, Anadolu’nun kayip sarkilari, ‘Vergeten liederen van Anatolië’, de film die gisteravond in première ging op het Istanbul Filmfestival. Een prachtige en ontroerende reis door Anatolië, gebaseerd op oude traditionele liederen uit verschillende culturen die wortelen in deze grond. Dorpsvrouwen die de liederen zingen die ze van hun voorouders hebben geleerd, kleine meisjes en jongetjes pikken al luisterend de liedjes op, groepen mannen die muziek maken in de velden of in huizen in het dorp, dansend, werkend, lachend. Intens en echt. En als klap op de vuurpijl was er na de film een concert in poppodium Babylon. De film en het concert deden me denken aan Ebru, een schitterend fotoboek over culturele diversiteit in Turkije dat ik onlangs heb gekocht. Het kwam uit in 2006 en reist als expositie nog steeds door het land. Het lijkt erop dat de interesse en het respect voor culturele diversiteit groeien, dat er meer ruimte komt voor de gedachte dat culturele diversiteit het land niet zwakker maakt, maar juist rijker en sterker.
In Turkije draait Anadolu’nun kayip sarkilari vanaf het najaar in de bioscopen. Mocht hij ook in Nederland te zien zijn, dan zou ik zeggen: twijfel niet, maar ga!

(foto: affiche filmfestival)

Wojtek en Veni

Veni (11) uit Bulgarije (rechts op de foto, links Wojtek uit Polen) is snel. Acht maanden in Nederland en hij spreekt al behoorlijk Nederlands. Handig voor de juf , want daardoor kan Veni af en toe vertalen voor de andere twee Bulgaarse jongetjes in de schakelklas van De Kameleon, een basisschool in de Rotterdamse wijk Charlois. Ze begrijpen nog vrijwel niets van wat Jongejan ze met gebaren en plaatjes probeert duidelijk te maken. Snel afgeleid dwalen hun blikken door het lokaal. Hun sjofele kleding verraadt armoede thuis. De school maakt zich zorgen om de twee magere jochies. Hun moeder zit in de gevangenis. De docent is bang dat ze halverwege het jaar weer van school worden gehaald. In de grote Nederlandse steden en een aantal landbouwgebieden is het aantal Bulgaren en Polen op basisscholen afgelopen jaar razendsnel gestegen. Polen blijven, Bulgaarse kinderen verdwijnen vaak halverwege het schooljaar weer, signaleert Marjan de Willigen, directeur van De Kameleon. Bulgaren mogen vrij naar Nederland reizen, maar hebben in tegenstelling tot bijvoorbeeld Polen nog geen onbeperkt recht hier te werken en wonen. In de praktijk pendelen ze meer en gaan de kinderen mee. ,,Heel erg,” zegt docent Arie van den Berg. ,,Die kinderen kunnen zich nergens echt hechten. Als ze ooit bij ons terugkomen kun je weer van vooraf beginnen.” Foto's: Cees Zorn

'fictie of non-fictie'

In Bulgarije lijkt een scandaleuze misdaadserie te lopen. Na twee andere recente moorden in het ondergrondse circuit, kreeg afgelopen maandag misdaadschrijver Georgi Stoev een kogel door zijn kop voor hotel Pliska in Sofia. 'Voor het oog van tien kinderen', zoals de Bulgaarse media er netjes bij vermelden. De 34-jarige Stoev heeft 9 misdaadromans op zijn naam staan, waaronder een paar met de titel BG Godfather. Hij doet daarin een boekje open over alle misdaadbazen van Bulgarije vanaf de opbouw van het Bulgaars maffia-imperium tot nu toe. Dat werd hem niet in dank afgenomen, zo blijkt. Vraag die bij mij meteen oppopt: Hoeveel fictie is fictie in Bulgarije? Ik was niet de enige die daarover nadacht. Een Bulgaarse internet provider maakte een heuze affiche voor een nieuwe film met de naam 'Aansteker'. De aansteker is minister van Binnenlandse zaken Roemen Petkov, die een Servische narcobaas een veilig thuis in Bulgarije zou hebben gegeven. Hoofdrolspeler Petkov wordt omschreven als een 'maniakale' minister, een 'excentrieke communistische apparatsjik. een alcoholist wiens hobby het is om te urineren in de centrale stadsplee'. Andere rollen in de nieuwe misdaadserie zijn weggelegd voor premier Sergej Stanisjev en verschillende maffiabazen. Producent: president Georgi Parvanav-gotse ( de bijnaam die de beste man kreeg toen hij tijdens de commu-periode voor de veiligheidsdienst werkte). De affiche kun je als sticker op je mobieltje plakken.

'Witte' Polen

Wij gaan ons huis in Utrecht verbouwen. Fors. Vandaag kwam ik een van de buren tegen. Een fervent klusser, die wel wat tips kon geven. "Polen moet je nemen", zei hij. "Zeker voor het stukwerk. Het zijn echt geweldige stukadoors. Ze zijn bovendien netjes en goedkoop." Ik had ze al gezien in onze wijk. Op daken, sjouwend met cementzakken, rokend in de auto. Je kunt ze niet van echte Hollanders onderscheiden, behalve dan dat als je netjes goededag zegt, zij enkel wat geslis laten horen. Er kleeft wel een nadeel aan die Polen, wist de buurman. Voor kleine klussen komen ze niet. "Die moeten telkens op en neer karren naar vrouwlief, dus dan moet het toch wel echt gaan om een weekje of meer." "Doen ze het zwart, grijs of wit", vroeg ik. "Ook daar zijn ze goed in", zei hij trots. "Van onze Polen kregen we alle bonnetjes die ze hadden verzameld in de afgelopen maanden." Hij grinnikte. "Er stond voor meer dan 6000 euro aan gips op. Maar ach, daar kijkt de bank toch niet naar." Op onze eettafel ligt nu het mobiel nummer van ene Jacek. "Hij verstaat Nederlands maar spreekt alleen een paar woorden Engels." Wordt vervolgd...

Onrust bij de omroep

Ze dragen in hun protestmars een portret mee van Safiye Ayla (foto). Eind jaren negentig op haar negentigste overleden, maar in haar jonge jaren favoriet zangeres van Atatürk. Ze is groot geworden mede door haar optredens op de TRT, de Turkse staatsomroep. Het portret zegt alles over de onrust die er heerst bij de TRT, onrust die de medewerkers in protest de straat op doet gaan. Er is een nieuwe baas aangesteld, en zoals dat gaat hier bij aan de staat gelieerde instellingen, is dat een mannetje (zelden een vrouwtje) die goede banden heeft met of lid is van de regeringspartij. En dat is de AKP, de religieus-conservatieve partij die elk traditioneel staatsapparaat op haar grondvesten laat schudden. De nieuwe baas heeft een reorganisatie aangekondigd, want de TRT, zo zegt hij, is failliet. Jaja, zeggen de medewerkers, je wilt gewoon van ons, niet-religieuzen, af, zodat je je eigen mensen kunt aanstellen. Ze vrezen niet in de eerste plaats voor hun baan, want ze zijn in dienst van de staat en voor velen zal wel ergens anders een plekje gevonden worden. Ze vrezen dat de TRT stap voor stap een religieuze omroep wordt, die haar oude, Turks-culturele gezicht verliest. En dat dat onderdeel is van het grotere plan van de AKP om Turkije om te vormen tot een religieuze in plaats van seculiere staat. Vandaar dat portret van Safiye Ayla. Ze symboliseert het moderne, seculiere, cultureel rijke Turkije dat de TRT-medewerkers vrezen te verliezen.

Bundelen

Steun uit onverwachte hoek. Ik belde gisteren even met de Nederlandse tak van Stop de Islamisering van Europa, benieuwd hoe het product van Wilders werd beoordeeld door zijn natuurlijke achterban. Goed uiteraard. De beelden waren weliswaar niet nieuw, maar oprichtster Monique van der Hulst had grote bewondering voor de gekozen volgorde van de scenes. Binnenkort - 4 april - demonstreert SIOE weer, ditmaal in Den Haag. Van der Hulst hoopt op een hoge opkomst. Niet alleen doordat de Nederlandse bevolking door Fitna de ogen is geopend. ,,Er komen ook Serviërs." Pardon? ,,Want wij zijn tegen de onafhankelijkheid van Kosovo." Zo'n 'eerste moslim staat op Europese bodem' vindt Van der Hulst maar niets. Zeker niet als 'de Albanezen die daar zitten het hebben afgepakt van de christeljke Serviërs'. Het contact tussen de twee groeperingen is vrij moeiteloos tot stand gekomen. De Nederlandse Serviërs hebben de afgelopen tijd al een paar keer gedemonstreerd, maar hadden blijkbaar te klagen over opkomst en effect. ,,Ze belden of ze met ons mee mochten doen."

Een warm onthaal in een (k)oude gevangenis.

De locatie voor het evenement is ietwat ongewoon - men maakt niet iedere dag een boekpresentatie in een voormalige Sovjet- en Nazi-gevangenis mee. Maar Edward Lucas, Oost-Europa- redacteur van het vermaarde Britse weekblad The Economist, is dolenthousiast over de sinistere plek en zegt dat deze 'goed aansluit op het thema van mijn boek, de nieuwe Koude Oorlog.' De Estse vertaling (Uus küme sõda) wordt er die witte dag ten doop gehouden.
De Patarei Vangla (gevangenis) staat aan de rand van Kopli, het noordwestelijke stadsdeel van Tallinn, pal aan zee. Dat laatste is geen toeval. Het complex werd in de periode 1829-1840 op last van tsaar Nicolaas I uit de grond gestampt en moest diens provincie Estland verdedigen tegen militaire invasies. Later werd het fort een gewone kazerne. De regering van Estland vormde het immense gebouw met zijn twee meter dikke buitenmuren na het uitroepen van de onafhankelijkheid in 1918 en het vertrek van de Russische soldaten om tot een gevangenis. Na 1940 sloten zowel de NKVD als de Gestapo er politieke gevangenen op, om deze op de meest fijnzinnige martelmethoden te tracteren. Dissidente en anti-atoomactiviste Lagle Parek werd er, evenals talloze andere 'klassevijanden', in 'de kast' opgesloten, een krap hok, waar zitten noch staan mogelijk was. Als minister van Binnenlandse Zaken zou Parek de gevangenis na het herstel van Estlands onafhankelijkheid sluiten. Het zou nog jaren duren, voordat de laatste gevangenen, echte criminelen ditmaal, naar Tartu waren overgeplaatst. In 2006 werd de Patarei een museum - bezoekers kunnen zich zelfs voor de duur van drie uur laten 'interneren' - en evenementencentrum.
In een schemerige, koude, met journalisten en intimi (waaronder president Ilves en oud-premier en Ruslandhater Mart Laar) gevulde kamer vertelt Lucas - voor een deel in het Ests - dat Rusland nog altijd weigert dat totalitaire verleden onder ogen te zien en zelfs dreigt terug te vallen op zijn Sovjet-praktijken. 'Stel nu dat Nazi-Duitsland tot 1991 was blijven bestaan en tien jaar later een oud-SS-er president was geworden die vervolgens de politiek van het Derde Rijk en de Holocaust was gaan relativeren. Dan zou er enorme paniek in West-Europa en de V.S. zijn uitgebroken', stelt hij tot genoegen van de toehoorders.
'Succesverhaal' Estland prijst Lucas de hemel in - geen woord over de banden die de corrupte Keskerakond-partij van Edgar Savisaar, de burgervader van Tallinn, met het Kremlin onderhoudt - maar over de andere nieuwe EU-lidstaten is hij aanzienlijk negatiever. Tot ergernis van Tomasz Chlon, de Poolse ambassadeur. Lucas relativeert dat zijn kritiek vooral de vorige, ultra-conservatieve regering van Polen geldt, maar blijft erbij dat veel Oost-Europese landen momenteel een fase van stagnatie en instabiliteit doormaken. Tot vreugde van Rusland.
Op een ander punt kunnen Lucas en Chlon elkaar wel de hand reiken: de voorgenomen aanleg van de Russisch-Duitse gaspijpleiding door de Oostzee (NEGP) is een complete ramp. Prompt draait de ambassadeur zich om naar uw verslaggever: 'Waarom moet Nederland zo nodig meedoen aan die pijpleiding?'
De presidentiële beveiliging wordt ongeduldig. Het staatshoofd geeft Lucas een hand - de heren kennen elkaar al twintig jaar - en baant zich een weg door de sneeuw naar zijn gereedstaande limousine. De verroeste ijzeren deur van de kamer gaat weer op slot.

Europees winkelen

Het was één van de eerste keren dat ik in Turkije naar de markt ging. Ik had net m’n eerste woorden Turks opgepikt, geliefde zou ‘s avonds koken en ik zou onder andere uien kopen. Niet te veel. Dus ik tegen de uienman op de markt: “Dört soğan lütfen” (vier uien alstublieft). Pakt die man een zak en een schep en begint vier kílo te scheppen. Tja, zo gaat dat hier. Ik riep snel ‘iki!’ (twee, het eerste lagere getal dan vier dat me te binnen schoot) en keerde huiswaarts met een flinke zak uien. Ik moet weer aan dat voorval denken nu de prijzen voor etenswaren stijgen. De prijzen voor brood gaan omhoog wegens de wereldwijde schaarste aan graan, maar ook de groenteprijzen stijgen. Citroenen: van anderhalf lira naar 4 lira per kilo. Tomaten, nu 5 lira per kilo, ooit anderhalf. Groene bonen: 15 lira per kilo, ooit 5 – van die laatste heeft Murat de marktman dan ook maar een mini-mandje staan. Ik vraag Murat of het koopgedrag van zijn klanten verandert. “Ja, ze kopen veel Europeser in”, zegt hij. Europeser? “Ja, vaker per stuk in plaats van per kilo.”

(foto: www.freeimages.com)

'Ken Lee'

Ook in Bulgarije loopt al jaren het programma Idols. Mateloos populair en er komen bijzonder goede zangeressen vandaan, zoals Nevena, de winnares van 2007. Soms klinken de stemmen minder soepel. Zo verkondigede een aanstormend talent onlangs bij een van de voorrondes dat ze 'Ken Lee' ging zingen, van Mariah Carey. "Je bedoelt 'Without you'", zei een verbaasde mevrouw van de jury. Maar het meisjes was zeer overtuigd. "Nee, Ken Lee." Waarop ze een taal liet horen die meer weg had van Noord-Koreaans dan van Engels. Het is allemaal op you tube gezet, met 'Engelse' ondertiteling. Leedvermaak is soms het beste vermaak.

Tegendemonstratie

Stel, je bent nu eenmaal tegen joden, en het is ook nog eens lekker weer. Dan ga je natuurlijk niet met je bivakmuts op je kaalgeschoren kop bij je ouders thuis op de bank zitten. Logisch dat je op zo’n moment de Iraanse vlag uit de kast trekt en gaat demonstreren tegen de bouw van een Amerikaans ‘raketschild’, bedoeld om nucleaire aanvallen uit o.m. Iran te onderscheppen. Immers, de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad, voorstander van volledige vrijheid van meningsuiting en verklaard anti-zionist, predikt stelselmatig de vernietiging van de staat Israël. Die man zegt wat jij denkt. Dan ben je dus vóór Iran en tégen de Verenigde Staten. Of: hoe de geplande bouw van een Amerikaanse radarsysteem op Tsjechische bodem antisemieten en vredesactivisten (schijnbaar) met elkaar verenigde. Ongenode steun uit onverwachte hoek voor de ruim 500 demonstranten die zich voor het presidentieel paleis in Praag hadden verzameld. Een bescheiden opkomst, wanneer je bedenkt dat 78% van de Tsjechische bevolking –volgens de laatste peiling- tegen de komst van het radarstation is. Het aantal demonstranten aan de ene kant en nietsvermoedende toeristen aan de andere kant van het plein hield elkaar aardig in evenwicht. Alle beetjes helpen, zou je dan denken. Maar de organisatie zat niet op de anti-zionistische adhesie te wachten, en de jongens werden weer weggestuurd door de politie. Zo bleef het een vreedzame en gezellige demonstratie en ging zelfs de Amerikaanse ambassade niet in vlammen op.

Brussel - Boekarest

Warschau is niet de saaiste hoofdstad op het continent, volgens de bezoekers van de website Tripadvisor. Bij een bezoek aan Brussel (die is het) kreeg ik afgelopen weekeinde heimwee naar Boekarest, niet alleen door de taal en de Parijse paleizen aan de brede boulevards. De wachtruimte op Bruxelles Midi deed me denken aan de hal en met name de zitjes voor de McDonald's van Gara de Nord. Vol met reizigers zonder bestemming, gelukzoekers uit de hele wereld en bange toeristen tussen doodzieke muzikanten en families met de omvang van voetbalelftallen, die er de hele dag blijven plakken. Buiten reusachtige betonnen gebouwen aan waaipleinen vol zwerfvuil en donkere metrogangen die geuren naar plakkerige wafels en brood uit de heteluchtoven. Noem dat maar saai. Verborgen charme wordt in zulke peilingen natuurlijk niet meegewogen.

Geen moslimvrienden

'Waarom worden jullie eigenlijk nauwelijks door andere moslimlanden erkend?' vraag ik aan Ylber, een 38-jarige Albanese Kosovaar en inwoner van Pristina. Maleisië, Afghanistan, Albanië en Turkije. Dat was het wel. Eén reden ligt voor de hand. De Albanezen zijn innig bevriend met de Verenigde Staten. Kosovo is het enige land ter wereld waar de Amerikaanse vlag door moslims wordt gehesen en door christenen wordt verbrand. Maar de Arabische wereld voelt zich ook om andere redenen niet met Kosovo verwant: ‘Wij zijn geen goede muzelmannen’. zegt Ylber ‘We drinken veel en bidden niet. Hooguit neuken we met onze kont naar het oosten’, grapt hij, terwijl hij nog een sigaret opsteekt. Volgt een exposé over Skenderbeu, de 15e eeuwse krijgsheer en aartsvader aller Albanezen. De man werd op jonge leeftijd gegijzeld door de Ottomaanse Sultan en gedwongen zich tot het moslimgeloof te bekeren. Op latere leeftijd wist hij het Ottomaanse leger menigmaal uit Albanië te verdrijven, nadat hij bovendien zijn geloof weer had afgezworen. ‘Skenderbeu heeft de opmars van de Turken en dus de islam in Europa weten te stuiten.’ Tijdelijk. Want na zijn dood werd Albanië alsnog door de Ottomanen onder voet gelopen en geïslamiseerd. Maar verdachtmakingen over Albanezen die zich als Wahabitische olievlek over de Balkan verspreiden zijn echt grote flauwekul, vindt Ylber. ‘In Kosovo bestaat volledige godsdienstvrijheid.’ De Orthodoxe Servische gemeenschap in Pristina zal evenwel weinig hoop meer koesteren dat de bouw van deze kerk, waarmee in 1986 werd begonnen, ooit nog zal worden voltooid.

Kroatische braadworst

Nieuw bij de groene slager: Kroatische braadworst, 15,98 euro per kilo (116 kuna!). Rauw zien de worsten er een beetje rood uit: er is wat rode bietensap door het rundergehakt gemengd. Dat is het enige opvallende aan de Kroatische braadworst, die wel lekker maar nogal neutraal smaakt. 'Kroatisch' staat hier voor ambachtelijk, exotisch en authentiek? Bij de aankoop dacht ik 'Be loud, be Croat' en verwachtte meer venijn, ook door de kleur. Misschien wat paprikapoeder toevoegen, slager, Slavonian-style. Inmiddels zijn de producten van echte Kroatische producenten ook de Rotterdamse supermarkten binnengesmurft. De Turk op de hoek heeft hem al jaren, maar de Albert Heijn (filiaal Nieuwe Binnenweg) verkoopt nu ook ajvar van Podravka, de Kroatische Unilever.

Balkanlogica

Bulgarije is fanatiek aan het latiniseren geslagen. In Sofia krijgt de ene na de andere straat naast het Cyrillisch ook een Latijnse versie. Alles om de niet-Slavische bezoeker een gevoel van thuis zijn te garanderen. Handig nietwaar? Je vervangt gewoon de Cyrillische letters voor Latijnse en iedere niet-Bulgaar weet wat je bedoelt.

M&M

De Vlaamse presentator Bart Peeters en zijn Servische assistentes Milena en Miljana, afgelopen zondag bij de finale van het Belgische songfestival. Met bontmuts en zweep, maar zonder wodkafles aan de mond, zoals ze bij voorrondes van Eurosong België te zien waren. De omroep VRT luisterde wèl naar woedende protesten uit het buitenland en maakte de dames, na Servische klachten, bij hun eerstvolgende optreden een tikje beschaafder. M&M gingen naar Belgrado, lieten daar de toeristische hoogtepunten van de stad zien en toonden in een vol theater filmpjes van de 5 Belgische finalisten. Zelden zo'n leuke landelijke finale gezien, met een hoop flauwe grappen ('Serven brengen geluk', 'De Serven zijn verdeeld, maar dat is de volksaard') en een presentator die het ook allemaal niet te serieus nam. Domineert het Oostblok, dan maken we een Oostblok-uitzending en lachen erom. In schril contrast met de Nederlandse verongelijktheid over de jaarlijkse afgang en de presentatie van het Nederlandse liedje, weggestopt in een praatprogrammaatje. Het blijft idioot dat Nederlandse artiesten alleen at gunpoint lijken te kunnen worden gedwongen voor het miljoenenpubliek van het Eurovisie Songfestival op te treden. De opvallendste deelnemers bij de Servische nationale finale waren overigens de Beauty Queens met 'Zavet', een lied over de eeuwigdurende liefde van Servië voor Kosovo. Ze werden derde.

Snor = go!

Als zelfbenoemd amateur-trendwatcher doe ik u de volgende voorspelling: In 2008 wordt de snor weer helemaal retro. De geesten zijn er rijp voor. Een snordragende anti-held als Matt Sweeney behoort reeds lang tot de favorieten, maar de snor verbeeldt nu ook weer het machismo-back-to-the-seventies gevoel, denk Josh Brolin; de nieuwe Burt Reynolds in Marlboro country. En dat strookt goed met de laatste berichten uit de Viva en omstreken, namelijk dat de metroseksueel het tegenwoordig weer moet afleggen tegen de oerman. Nu zijn er natuurlijk snortypes die we teveel associëren met een tijdsgewricht in Europa, waarin de snor synoniem was voor totalitair leiderschap. In Zuid-Mitrovica doen ze daar niet lullig over. ‘Ich komme aus Österreich!’ brult mijnheer Hitler midden op straat. Passanten brengen veelvuldig een wedergroet (met gestrekt arm) naar hun lokale rariteit. Een beminnelijke man, kennelijk. In het Kosovaarse bevrijdingsleger UCK begonnen zijn kompanen hem Hitler te noemen, vanwege een ‘toevallige gelijkenis.’ Dat handelsmerk is hij nadien gaan exploiteren. Eerst met zijn restaurant ‘Heil Hit.’, waar hij -samen met een vrouw uitgedost als Eva Braun- de Kartoffelsalat mit Bockwurst uitserveerde. Tevens liet hij zich graag portretteren met toeristen, journalisten, VN-personeel en andere belangstellenden. De zaak is op de fles, maar voor een paar euro’s kun je nog altijd met hem de foto. Support the local economy, denk ik dan. Fascismeverheerlijking? Eerder een gevalletje slechte smaak. Lichtelijk ongemakkelijk trouwens, zo’n man die voortdurend ‘Heil’ schreeuwt, tijdens de fotoshoot. Enfin.

Om met Hugo Walker te spreken

Pristina, wat een mooie stad is dat toch!
Technisch zeer verzorgd centrum..
Hier hád natuurlijk een standbeeld van Alessandro del Piero moeten staan..maar zó kan het ook!

Verre buren

Gisteren moest ik een lezing geven in Castricum over historische ontwikkelingen in Bulgarije en Roemenië. Het verbaast me altijd dat die twee in een adem worden genoemd. Weliswaar fietsten ze op een tandem de EU binnen, maar ze hebben nauwelijks gemeenschappelijke bagage. Taal en schrift van beide landen liggen onbegrijpelijk ver uit elkaar. Roemenië zat veel minder lang en veel minder hevig onder de knoet van de Ottomanen dan de Bulgaren. Waardoor de laatste wel te maken heeft met een moslimminderheid (12 procent) en je in Roemenië met een loep naar een imam moet zoeken. Opmerkelijk zijn ook de verschillen in het communistische tijdperk. Terwijl Todor Zjivkov een poging zou hebben gedaan om Bulgarije als 16e republiek aan de Sovjet Unie te verkopen, trok Roemenië al in de jaren zestig de stekker uit het contact met Moskou. In Bulgarije kon je in de jaren tachtig naar Maywood luisteren, zo vertellen Bulgaarse vrienden mij altijd met een fabelachtige nostalgie, terwijl ze in het belendende ‘Duivelsrijk' afstemden op de Bulgaarse tv, om het hoofd van Nicolae Ceauşescu niet constant in beeld te hebben. De omwenteling in Roemenië was een echte revolutie, met bloed, doden en een executie. In Bulgarije zat dictator Zjivkov nog zeven jaar na de ‘val van het communisme’ gezellig op de bank met internationale voetbalster Christo Stoitsjkov. Ofwel: er zijn weinig argumenten om over Roemenië en Bulgarije te praten als over een soort van eeneiige tweeling. Hoewel… Vreemd genoeg delen ze wel een aantal volksgebruiken. De martenitsa bijvoorbeeld, mărţişor in het Roemeens. Dat sieraadje van witte en rode wol dat je op 1 maart aan elkaar geeft om de komst van de lente te vieren. Je spelt het op je jas, trui of knoopt het om je pols. Zodra je een zwaluw of een ooievaar ziet hang je het ding aan een vruchtboom en doe je een wens. In Bulgarije loopt nu zelfs de rijkste zakenman met een martenitsa op zijn revers. En in Roemenië schijnt het ook populair te zijn. Het geven van een rood-wit wollen sieraadje zou een heidens gebruik zijn, dat duizenden jaren geleden verzonnen is. Althans, dat beweren de Roemenen. Volgens de Bulgaren verschenen de eerste martenitsi in de 7e eeuw. Etnologen snappen er nog steeds niets van.

Mostar aan de Maas

Allebei gebombardeerd. De Hef in Rotterdam en de Ottomaanse brug van Mostar, in 2004 herbouwd opgeleverd. Een 'Zuid-Europese duikclub' met de naam Fedemar - ik haal deze informatie uit het AD, het fijne weet ik er ook niet van - wil vanaf de Rotterdamse hefspoorbrug over de Maas duikwedstrijden houden, net zoals dat met mooi weer op de beroemde Bosnische brug gebeurt. Het zou vanaf deze zomer een jaarlijks terugkerende attractie moeten worden. De Sloveen 'Miran Ipavecmiran' (My name is Ipavec, Miran) heeft namens Fedemar heeft de eerste contacten met de gemeente gelegd, een concreet plan is er nog niet. Van boven naar beneden zou ik zeggen. Maar ik geloof dat de gemeente Rotterdam de scheepvaart niet wil stilleggen voor het tweedaagse evenement dat Ipavec wil.
Foto's boven: Christian Welzbacher en Wikipedia