Wevelgem

Op een raam van het Sint-Pauluscollege in het Vlaamse Wevelgem hangt een poster: 'Joegoslavië? Wat hebben wij daarmee te maken?' Even denk je aan een campagne die waarschuwt voor de gevaren van afscheiding en separatisme. België zou immers ook op barsten staan. Leuk idee van die school. De klassen een tot en met zes spelen elk een Joegoslavische republiek en discussiëren in een federaal parlement over wel of niet bijelkaarblijven, hoe de welvaart onderling te verdelen en welke minderheid hoeveel rechten krijgt. Allemaal met het doel meer België-gevoel in deze uithoek van Vlaanderen te kweken. Met zo'n campagne hebben de posters niets te maken. Het schoolgebouw was in een vorig leven het paviljoen waarmee Joegoslavië zich presenteerde op de Wereldtentoonstelling Expo 58. Het ontwerp van architect Vjenceslav Richter zou oorspronkelijk in de lucht zweven, hangend aan stalen kabels. Maar dat ging zelfs de Belgische organisatoren te ver. Na afloop van de Expo stond het te koop. Het demontabele gebouw was precies wat een pater uit Wevelgem zocht voor zijn school in oprichting. Het ding werd naar het 'boerengat' Wevelgem (aldus de schooldirecteur) verplaatst, waar het voor nogal wat ophef zorgde. Na een halve eeuw is het nogsteeds het meest elegante en moderne bouwwerk in de omgeving. In het jubileumjaar is met plakletters 'Jugoslavija' op de gevel aangebracht, de oorspronkelijke letters zijn weg. Het gebouw is aan de binnenzijde bijna ongewijzigd. In de lerarenkamer hangt een grote foto van Dubrovnik. Pogingen van de school om in een van de voormalige Joegoslavische republieken een zusterschool te vinden hebben nog niets opgeleverd.

Top 2000

Er is op kerstavond een feestje bij onderburen. Om de tien minuten gaat de bel en hoor je bon soir. Onze Servische buren hebben lang in Parijs gewoond. Veel meer weten we niet over ze, wat dat betreft is Belgrado niet anders dan Rotterdam. We zijn dan ook niet uitgenodigd. Een wild feest kan het niet zijn. Dat er muziek wordt gedraaid is nauwelijks te horen. Tot even voor twaalf, dan klinkt Wind of change van The Scorpions, zó hard alsof het uit onze eigen stereo komt. Het hele gezelschap zingt de soundtrack van de Wende overgave mee, woord voor woord. I follow the Moskva, down to Gorki Park. Listening to the wind of change. Twee keer. Het nummer is hier in 1991 blijkbaar ook een grote hit geweest, elf jaar na Tito, aan de vooravond van de Joegoslavische broederoorlogen.Take me to the magic of the moment, on a glory night. Where the children of tomorrow dream away in a wind of change. Daarna wordt het weer stil.

Bieb

Toen Andrija Mutnjakovic de opdracht kreeg een bibliotheek voor de Joegoslavische provincie Kosovo te ontwerpen, was de spanning tussen de Albanese en Servische Kosovaren al voelbaar. Op zoek naar een verenigend symbool kwam de Kroatische architect uit bij de kubus met de koepel, gemeenschappelijk kenmerk van de Ottomaanse en Byzantijnse bouwstijlen die het aanzien van de regio bepalen. De Kosovaar moest in zijn bibliotheek zowel de Turkse hamam in Prizren als het Orthodoxe patriarchaat in Pec kunnen herkennen. Bij de opening in 1982 waren de reacties vanuit de Servische politieke hoek ronduit vijandig, herinnerde Mutnjakovic zich toen ik hem afgelopen winter in zijn atelier in Zagreb opzocht. Een kwart eeuw na de oplevering en een oorlog verder doet nog steeds het gerucht de ronde dat de koepels verwijzen naar de 'ples', het traditionele eivormige Albanese hoofddeksel. Maar nu in het andere kamp en positief uitgelegd. Even hardnekkig is het misverstand dat de bibliotheek oorspronkelijk ontworpen zou zijn als paleis voor een sjeik in Kuweit. Onlangs dook het weer op in een reisgids voor Pristina.
Meer over Mutnjakovic in de nieuwe A10.
(c) Foto: Roel Backaert

Tito's Boedel (2): de Galeb

De beheerder van de Galeb, de boot waarop Tito staatshoofden, vorsten en filmsterren ontving, hoort een minuut geduldig aan waarom we de roestige bananenboot willen zien. Dat alles wat naar Tito ruikt steeds meer toeristen trekt en dat de stad Rijeka de zeventig jaar oude boot wil kopen om er een museum van te maken. Leuk allemaal, kapitein Zeljko Matejcic kniikt begrijpend en wacht tot hij weer aan de beurt is. "Weet u wie Tito was? Een grote schoft. De grootste vijand van het Kroatische volk. De Duitsers gaven de Kroaten voor het eerst de vrijheid en hij pakte het ons weer af." Matejcic is in zijn element, hij glimlacht breed. Vanaf spreekt hij alleen nog van the bastard als het over Tito gaat. Dat de boot wordt gerestaureerd vindt 'ie wel een goed idee, als iemand die zijn leven lang op boten heeft geleefd. Puur uit respect voor de boot. De Galeb ('meeuw') is in niet al te beste staat. Het lekt in de grote salon, de vloerbedekking op de gang is kletsnat en overal ruikt het muf. Aan de buitenkant heel veel roest. "Kost minimaal een miljoen euro om de Galeb er weer een beetje knap uit te laten zien." Als de Griekse eigenaar nog langer in gebreke blijft bij het betalen van liggeld, krijgt de gemeente Rijeka de boot bijna cadeau. De kleptomaan in me maakt geen kans. Alles van waarde is weggehaald. Geen vlaggetjes, kandelaars of trouwfoto's meer te bekennen. Alleen de verbleekte kaart van Afrika die aan een wand in een van de studeerkamertjes hangt maakt me hebberig. Zocht 'ie hier op waar al die ongebonden bondgenoten nou eigenlijk lagen? 'Was dat nou de president van Gambia of Zambia?'

Tito's Boedel (1): Koki Broz

Hij overleeft ze allemaal: Koki Broz, de papegaai van de familie Broz. Veroordeeld tot levenslang op het Kroatische eiland Brijuni, zomerverblijf van Josip Broz 'Tito', van 1945 tot 1980 president van de Socialistische Federatieve Republiek Joegoslavië. In de zomer krijgt hij elke dag bezoek van honderden toeristen die zich laten rondleiden over het eiland waar Tito vorsten, presidenten en filmsterren ontving. Indira Gandhi bracht twee olifanten mee, Afrikaanse presidenten kwamen met luipaarden en antilopes aanzetten. Cadeautjes voor de ongekroonde koning van de Derde Wereld, de facto leider van de ongebonden landen, die ze in zijn privé zoo opsloot. Wie Koki naar Brijuni heeft ontvoerd is onbekend, volgens de overlevering gebeurde het aan het einde van de jaren vijftig. Tito gaf Koki in 1977 aan zijn kleindochter Aleksandra (nu theaterregisseur in Pula) die al na een paar jaar van het onhandelbare en grofgebekte beest afwilde en 'm terug naar Brijuni stuurde. Daar is hij nu het laatst overgebleven lid van de Broz-clan. Het dier had volgens de opstellers van de Lexicon YU-mythologie al legendarische status toen Tito (ook een leuke dierennaam!) nog leefde. Meestal houdt hij zijn snavel dicht, ondanks het gebedel voor zijn kooi. Maar wie vroeg opstaat - daarvoor moet je wel een nachtje in een van de dure hotels op Brijuni doorbrengen - kan Koki bij zonsopgang horen kraaien: Tito... partija... Tito... partija...
(Meer papegaai)

Stjepan

Dat was schrikken in de kiosk in Krakow. Angela Merkel, de Duitse bondskanselier met ontbloot bovenlichaam op de omslag van een Pools opinieblad. Het meest schokkende vond ik nog dat aan elke borst een helft van de Poolse tweeling hing die op dit moment Polen bestuurt. Deze week werd bekend dat de Unesco - de organisatie die wereldwijd het cultuurerfgoed in de gaten houdt - op aandringen van Polen het voorvoegsel 'Duits' voor 'vernietigingskamp Auschwitz' plaatst, om misverstanden te voorkomen. Wij waren er vanmiddag. In een van de huizen is van oudsher een tentoonstelling ingericht voor iedereen die van het grondgebied van voormalig Joegoslavië is weggevoerd en alle andere Joegoslavische slachtoffers van het fascisme. Sinds 1991 niet meer bijgewerkt - verwijzingen naar kamp Jasenovac ontbreken bijvoorbeeld. Bij de ingang twee plastic kransen met rode sterren, uitgevoed in anjers van plastic. De twee tentoonstellingszalen zijn aardedonker, er komt niemand om het licht aan te doen. In het licht dat van de gang op de tentoonstelling valt is alleen de foto zichtbaar van Stjepan Filipovic, de partizaan die in 1941 al zingend door de nazi's in Valjevo werd ophangen. Zijn lichaam heeft de vorm van een Y, met gebalde vuisten, een overwinnaar, net voordat het krukje onder hem wordt weggetrapt.

Beste Marloes en Werner,

Ik heb even het fotoalbum van mijn ouders er op nageslagen. In mijn herinnering heb ik het romantischer gemaakt dan het al was. Het zat allemaal anders. Hierbij het correcte verhaal. In 1958 hebben mijn ouders een huwelijksreis gemaakt van Florina in noord Griekenland naar Dubrovnik, dwars door Macedonië, Kosovo, Montenegro tot aan de Adriatische kust. De schoenpoetser was niet in klederdracht, maar gewoon in pak. De man in klederdracht was namelijk een Montenegrijn. De wegen in Pristina waren destijds gewoon geplaveid, en het ziet er behoorlijk strak uit.En het ergste van allemaal: het hele voorval had niet in Pristina plaats maar in Bitola.Die Naïl Demir zal ook wel geen Albanees geweest zijn, maar een Turk. Nu ja, toch wel een leuk verhaal vond ik, alleen heeft het al met al maar zijdelings te maken met het Pristina uit jullie reisgids. De foto’s zijn van mijn vader. Mijn moeder vindt het best als jullie ze voor de blog willen gebruiken. Als toegift nog even een foto van mijn ouders als jong bruidspaar in Dubrovnik.Hartelijke groet!

Paul