Novi Pazar

Ik moest aan Novi Pazar denken toen ik deze week op een oud loods langs de Maas het woord 'Sandzjak' geschreven zag staan, met een zwarte spuitbus aangebracht. Sandzjak is een regio in het zuiden van Servië, waar het nogal onrustig kan zijn. Daar was in elk geval niets van te merken toen wij er de laatste keer waren. Lokale ngo's deden zenuwachtig over de toenemende invloed van wahabistische imams, dat wel. De stad leeft voor een deel van een aanzienlijke spijkerbroeken-industrie, ook door de verkoop van broeken die via de achterdeur uit de fabriek verdwijnen. Mijn reisgids Jugoslawien (uit 1972) deed me van tevoren uitzien naar een 'goed bewaarde 18de eeuwse Karvanserai', de resten van een Turkse vesting en een moskee uit de 16de eeuw, kortom een Ottomaanse idylle. De stad staat echter vol bizarre bouwwerken in de stijl van het kasbah-communisme, beton-origami met orientaalse invloeden, een architectonische inbedding van regionalisme in de socialistische heilstaat. Gelukkig krijgen we in Rotterdam nu ook zoiets.

Serviceberichtje voor festivalgangers

Songfestival gangers die af en toe aan basketbaltempel de Beogradska Arena willen ontsnappen kunnen tips vinden in de goed getimede nieuwe In Your Pocket reisgids Belgrado. Hier te downloaden. Nederlanders en Vlamingen die nog niet afgereisd zijn kunnen nog snel het Kafanatribunaal bemachtigen. Hij ligt nog in boekhandel Pegasus in Amsterdam en De Groene Waterman in Antwerpen.

Bundelen

Steun uit onverwachte hoek. Ik belde gisteren even met de Nederlandse tak van Stop de Islamisering van Europa, benieuwd hoe het product van Wilders werd beoordeeld door zijn natuurlijke achterban. Goed uiteraard. De beelden waren weliswaar niet nieuw, maar oprichtster Monique van der Hulst had grote bewondering voor de gekozen volgorde van de scenes. Binnenkort - 4 april - demonstreert SIOE weer, ditmaal in Den Haag. Van der Hulst hoopt op een hoge opkomst. Niet alleen doordat de Nederlandse bevolking door Fitna de ogen is geopend. ,,Er komen ook Serviërs." Pardon? ,,Want wij zijn tegen de onafhankelijkheid van Kosovo." Zo'n 'eerste moslim staat op Europese bodem' vindt Van der Hulst maar niets. Zeker niet als 'de Albanezen die daar zitten het hebben afgepakt van de christeljke Serviërs'. Het contact tussen de twee groeperingen is vrij moeiteloos tot stand gekomen. De Nederlandse Serviërs hebben de afgelopen tijd al een paar keer gedemonstreerd, maar hadden blijkbaar te klagen over opkomst en effect. ,,Ze belden of ze met ons mee mochten doen."

M&M

De Vlaamse presentator Bart Peeters en zijn Servische assistentes Milena en Miljana, afgelopen zondag bij de finale van het Belgische songfestival. Met bontmuts en zweep, maar zonder wodkafles aan de mond, zoals ze bij voorrondes van Eurosong België te zien waren. De omroep VRT luisterde wèl naar woedende protesten uit het buitenland en maakte de dames, na Servische klachten, bij hun eerstvolgende optreden een tikje beschaafder. M&M gingen naar Belgrado, lieten daar de toeristische hoogtepunten van de stad zien en toonden in een vol theater filmpjes van de 5 Belgische finalisten. Zelden zo'n leuke landelijke finale gezien, met een hoop flauwe grappen ('Serven brengen geluk', 'De Serven zijn verdeeld, maar dat is de volksaard') en een presentator die het ook allemaal niet te serieus nam. Domineert het Oostblok, dan maken we een Oostblok-uitzending en lachen erom. In schril contrast met de Nederlandse verongelijktheid over de jaarlijkse afgang en de presentatie van het Nederlandse liedje, weggestopt in een praatprogrammaatje. Het blijft idioot dat Nederlandse artiesten alleen at gunpoint lijken te kunnen worden gedwongen voor het miljoenenpubliek van het Eurovisie Songfestival op te treden. De opvallendste deelnemers bij de Servische nationale finale waren overigens de Beauty Queens met 'Zavet', een lied over de eeuwigdurende liefde van Servië voor Kosovo. Ze werden derde.

Good old Belgrade

Joods Belgrado

Op de site van de Joodse Omroep is een mooie reportage over Joods Belgrado te vinden, gemaakt door collega Paul Öfner. Veel muziek, ooggetuigen en nabestaanden, knerpend grind en verhalen over de bloeiende sefardische gemeenschap in de zestiende eeuw, Joodse partizanen en Braca Baruh, 'het oudste Joodse koor ter wereld'. En voor het eerst op de radio: het graf van de ouders van Israels founding father Theodor Herzl.

Aktivni Centar

Licht gefrustreerd omdat ik in Nederland zit, niet in Belgrado, maar gelukkig is nieuws soms een beetje voorspelbaar. Een maand of twee geleden interviewde ik 'Petar' van Aktivni Centar, de organisatie achter de posters die in december de Belgradose billboards sierden. Ook op tv draaiden spotjes met de boodschap op tv een campagne - 'Kosovo is Servië. Allen tezamen'. Beroemde Serviërs, acteurs, zangers, een enkele hoofdredacteur (Politika) moedigden mensen aan samen sterk te staan tegen het verlies van Kosovo. Uiteraard volgden al snel de persiflages.
'Aktivni Centar' was een tot voor kort volkomen onbekende groep. Gezien het geld dat achter de campagne lijkt te zitten vermoeden veel Serviërs banden met de partij van de premier Vojislav Kostunica. Op de website van Aktivni Centar staan ook afbeeldingen middeleeuwse orthodoxe kerken in Kosovo, die door Albanezen zijn verwoest in 2004. 'Laat het je echt onverschillig?' staat erboven. Volgens Petar is Aktivni Centar niet meer dan een groep oprecht geengageerde jongeren die opvallend veel spontane steun uit het bedrijfsleven kregen. De zendtijd en billboards werden ze om niet ter beschikking gesteld. ,,We zijn er niet op uit mensen tot oorlog op te hitsen." zei hij. ,,We willen laten zien dat je tegelijk modern kunt zijn en kunt opkomen voor je eigen waarden." De bevolking laat zich volgens Petar te weinig horen. Bovendien hangt in Servië volgens hem een sfeer waarin het lijkt alsof het achterlijk en onwesters is om te zeggen dat Kosovo Servisch is. ,,Dat willen we doorbreken." U raadt het al, de aanhang van Aktivni Centar is opgeroepen maandag de straat op te gaan.

Cevapcici

Nieuw in het vriesvak in de supermarkt: 'pittige gehaktrolletjes uit de Balkan'. Cevapcici uit een zak, lekkers van Beckers. Best te eten, al smaken ze meer naar frikandellen met shoarmakruiden dan naar echte cevapen. De grillroom om de hoek, gerund door meneer Jovanovic, heeft beter. We hebben het niet gevraagd, maar volgens ons is hij een Serviër - Jovanovic adverteert met speenvarken aan het spit. En: 'Alles verkrijgbaar per kilo'.

foot industry (2)

Ook weer zo’n verdraaid goeie actie: tijdelijk bij aanschaf van 1 paar schoenen, een fraai doorgecombineerde tas cadeau. Laat zien wie je bent! Zolang de voorraad strekt.

Marija doet niet aan politiek

En plotseling was daar Marija Serifovic, de Servische winnares van het Eurovisie Songfestival 2007. Met haar winnende lied Mitlova (‘Gebed’) verzorgde ze -eerder deze week- de muzikale omlijsting van de verkiezingsbijeenkomst van Tomislav Nikolic. Vergezeld door parlementariërs, kraandrijvers en banketbakkers, de hardwerkende ruggengraat van de samenleving kortom, oreerden Nikolic en trawanten over de ‘vernederingen’ die Servië moet trotseren en hoe alles anders wordt als hij straks zijn grote rivaal, de zittende president Boris Tadic, heeft verslagen. Het publiek, zo’n dertig duizend man sterk verzameld in de Beograd Arena, leek wel toe aan een verzetje. En Marija kon alvast een beetje warm draaien, want op dit podium zal in mei de finale van het Eurovisie Songfestival editie 2008 plaats vinden. Niet erg waarschijnlijk dat een zelfverklaard zelfstandig Kosovo straks ook van de partij zal zijn. ‘Ik ben nog nooit in Kosovo geweest, en ben niet in Politiek geinteresseerd.’ Aldus Marija. Waarom dan toch deze openlijke politieke steun aan Nikolic? ‘Ik ben hier alleen om iemand een gunst te bewijzen.’ Naar verluidt haar oom, die actief is binnen Nikolic’ partij, de radicale SRS. En toen klom Marija het podium op en song van ‘Ni oka da sklopim, Postelja prazna tera san, A život se topi I nestaje brzo, k'o dlanom o dlan.’ Over twee weken weer?

Gaandeweg kreeg de sfeervolle bijeenkomst steeds meer het karakter van een Story-sterrenparty (voor ingewijden)

Negatief reisadvies

Servië maakt het ons gemakkelijker om afscheid te nemen. Het is koud, guur en glibberig. Volgens bezoekende studenten journalistiek gold in december zelfs even een negatief reisadvies voor dit land, dat inmiddels weer is aangepast. Na bezorgde vragen van ouders en medestudenten, valt het ze hier alles mee. Op het saaie af, zo rond kersttijd. Verhalen laten zich nu eenmaal makkelijker schrijven als etnische spanningen op iedere straathoek met de hand worden uitgevochten. Een vriendin die met ons oud en nieuw kwam vieren sloeg door een verkeerde opmerking op een feestje wel aan het bespiegelen over de andere manier waarop geweld in Europa en geweld in Afrika worden beoordeeld.

Top 2000

Er is op kerstavond een feestje bij onderburen. Om de tien minuten gaat de bel en hoor je bon soir. Onze Servische buren hebben lang in Parijs gewoond. Veel meer weten we niet over ze, wat dat betreft is Belgrado niet anders dan Rotterdam. We zijn dan ook niet uitgenodigd. Een wild feest kan het niet zijn. Dat er muziek wordt gedraaid is nauwelijks te horen. Tot even voor twaalf, dan klinkt Wind of change van The Scorpions, zó hard alsof het uit onze eigen stereo komt. Het hele gezelschap zingt de soundtrack van de Wende overgave mee, woord voor woord. I follow the Moskva, down to Gorki Park. Listening to the wind of change. Twee keer. Het nummer is hier in 1991 blijkbaar ook een grote hit geweest, elf jaar na Tito, aan de vooravond van de Joegoslavische broederoorlogen.Take me to the magic of the moment, on a glory night. Where the children of tomorrow dream away in a wind of change. Daarna wordt het weer stil.

Budapest is beter

Je kunt de Ottomanen veel verwijten. Dat gebeurt in elk geval nog volop, tot de dag van vandaag. Ze krijgen de schuld van zo'n beetje alles wat er mis is op de Balkan. We kunnen niet organiseren of met geld omgaan, andere mensen wonen op plekken die van ons zijn, we hebben zwart haar. Maar. Bruggen bouwen konden ze wel. Ik dacht afgelopen vrijdag aan bruggen toen ik de oude stad probeerde te bereiken, nadat ik een vriend naar het vliegveld van Belgrado had gebracht. Een ritje van 20 minuten kostte me anderhalf uur. Belgrado heeft te weinig bruggen. Misschien omdat de Donau en de Sava hier zo lang de grens vormden tussen het Turkse rijk en het Habsburgse Rijk. Waar nu het vliegveld en de flatwijk Nieuw Belgrado liggen was het tot 1945 een groot moeras. Nu een van de drie bruggen over de Sava wordt gerenoveerd ontstaan lange files. Het help ook niet als alle Bulgaren die als gastarbeiders in West-Europa werken op de vrijdag voor kerstmis door de stad moeten. Taxichauffeurs zeggen: 'Weet je waarom Budapest beter is dan Belgrado? Meer bruggen'. De Turken zijn het bruggenbouwen ondertussen niet verleerd. Onderweg naar de bruggen in Mostar en Visegrad, kwam ik vorige week in Konjic dit bouwproject tegen. De brug uit 1682, die in 1945 werd opgeblazen door het zich terugtrekkende Duitse leger, is weer in aanbouw. Niemand ingemetseld dit keer. De Turkse republiek steekt 1,5 miljoen euro in de herbouw van de brug met de zes bogen. Hoera, ze zijn terug!

Kazan

Boulevard Koning Aleksander in Belgrado verandert snel. Tot voor kort heette 'ie nog de Boulevard van de Revolutie, dus dat past. Traditionele kafana's (je kleding ging al naar vet stinken als je er langsliep), alles-voor-85-dinar-winkels (onderbroeken naast ingemaakte pepers) en slaperige buurtsupermarkten maken plaats voor nieuwe bankfilialen en glimmende cappuccinoshops. Halverwege houdt die ontwikkeling op, twee kruisingen voorbij Bureau Belgrado. Zo lijkt het althans. Daar staan nog wat krottige huisjes met tussen een schoenenwinkel en een bijouteriezaakje de etalage van een maker van kazans, ketels om rakija mee te stoken. Achter de huisjes aan de boulevard blijken nog schuren te staan, van sommige zijn de kozijnen weggebroken, maar in het schuurtje aan het einde van het pad brandt nog licht. Hier worden al sinds zestig jaar kazans gemaakt, vertelt de man met de zwarte handen die hier om acht uur 's avonds nog verstopt zit. Binnenkort pakt hij zijn boeltje, in het nieuwe jaar gaat de smidse tegen de grond, om plaats te maken voor een appartementencomplex. Wij lieten ons oog vallen op een keteltje van dertig liter maar kregen geen opruimingskorting.

Etno eten

Snobby en elitair maar gegarandeerd vrij van verhalen waarin celebrities andere celebrities interviewen: Monocle, een van harte aanbevolen tijdschrift voor 'global affairs, business, culture & design'. Eerder dit jaar kwamen werden 'the most liveable cities' op een rijtje gezet (Belgrado werd weer eens genegeerd), dit keer alles over 'the basics of country construction'. Oftewel, hoe maak je een brand van je land in tien overzichtelijke stappen. Punt 2: 'ontwikkel een wijn/bier/spiritualiën industrie'. Check! - met steun van de overheid (1500 euro) is in Servië de rakia aan een renaissance bezig. Punt 1: 'ontwikkel een aantrekkelijke nationale keuken'. Citaat: 'Gelet op zijn twijfelachtige reputatie als het gaat om mensenrechten en burgerlijke vrijheden: waar zou China zijn zonder zijn gevarieerde keuken?' Toeristische bureaus doen hun best Servië te presenteren als land waar je eenvoudig maar eerlijk voedsel krijgt voorgezet: Etno hrana, etno voedsel. In de beurs van Belgrado was de afgelopen dagen een Etno Hrana Fair, waar producenten uit het hele land hun waren presenteerden. Houdbare ham van het Servische wolvarken, voorverpakte zuurkool, kruidenmix voor soep, vacuümgetrokken worst van Zlatibor, visworst, Bi Cola en uitgebakken spek-snacks. Geen bedwelmende grillgeur, geen lam aan het spit, geen baka's in de weer met het maken van burek. Soms leek het meer op een beurs voor medische meetapparatuur dan op een eetfestijn. "Het is mij onduidelijk wie ze met deze fair proberen te bereiken", zei een van de standhouders. "Volgend jaar moet het knusser, anders bereik je het tegenovergestelde."

Prinzip was there

Gavrilo Prinzip is nog niet helemaal in de vergetelheid verdwenen. De jonge Bosnische Serviër die in 1914 de aanzet gaf tot de Eerste Wereldoorlog door in Sarajevo aartshertog Franz Ferdinand van Oostenrijk te vermoorden, werd tot de oorlogen in de jaren negentig actief herdacht in zijn geboortedorp Obljaj. Bussen met schoolkinderen maakten een stop bij zijn geboortehuis. ,,We werden naar binnen gebracht en hebben met zijn familieleden gepraat," is het enige dat Dragan (28) uit het nabijgelegen Drvar zich daar nog van kan herinneren. Wat die verre familie te vertellen had weet hij helaas niet meer. Nu is de plaquette naast de deur weg en ligt het huis aan flarden. Ook de metaalfabriek ernaast is dicht. Op een heuvel in de buurt staat het restant van wat ooit een groot standbeeld moet zijn geweest. Het mansbeeld is door Kroatische troepen kapotgeschoten vanaf de berg ertegenover. Op de sokkel staan alleen nog de voeten met uitstekende staaldraden. De voeten van Prinzip, gokt Dragan in eerste instantie. De Canadese soldaten die vanaf eind jaren negentig in dit gebied gelegerd waren, noemden de sprieten op de sokkel 'Tito's boots'. Ze dachten dat de socialistische dictator over de streek uit had gekeken. Had ook gekund. Drvar had een speciale plek in Tito's hart. Hij overleefde in een grot in de bergen een slag met de nazi's. De waarheid achter het beeld is minder spannend, leert een check via internet. Het gevallen beeld was een eerbetoon aan de Onbekende Soldaat.

E-pregnancy

Volgens de ervaringsdeskundigen van gisteravond leggen vooral Turkse en Chinese mannen op internetdatingsites een opvallende interesse voor Servische vrouwen aan de dag. ,,We staan daar blijkbaar bekend als sexy en mooi." Degene die het zei is ook mooi. Aanleiding van het gesprek: de niet geplande zwangerschap van een medestudente na internetdaten. Ik moest deze vier jonge vrouwen toch eerlijk vertellen dat de aandacht voor Eurovisiewinnares Marija Serifovic het imago van de Servische vrouw bij Nederlandse mannen geen goed heeft gedaan. Dat Serifovic het niet van haar looks moet hebben, is de Serviërs zelf natuurlijk ook niet ontgaan. De twee - slechte - grappen over haar die ik me nog van gisteravond kan herinneren: waarom deed Serifovic eigenlijk mee aan Eurovisie? Antwoord: om onder de dienstplicht uit te komen. Grap twee ging ongeveer zo: in 1999 zagen de mannen in het Navo hoofdkwartier Serifovic en besloten 'daar moeten we heel zwaar bombarderen'. Tennisbabes Ana Ivanovic en Jelena Jankovic werken hard aan de wederopbouw.

Zaharijev

DSS, Demokratska Stranka Srbije - Door Samenspel Sterk - is de partij van de Servische premier Kostunica. Een van de bekendere leden van de conservatieve club is Vladimir Zaharijev, qua looks een kruising tussen Felix Rottenberg en een doosje schuursponsjes. Nummer 101 op de lijst bij de laatste parlementsverkiezingen, maar als er op een bruiloft de kolo wordt gedanst, dan staat Vlado vooraan. Op het internet circuleren al geruime tijd filmpjes van een dansende Zaharijev. Volgens een vriendin uit Belgrado tonen die Servië op zijn best, als ik haar woorden even vriendelijk samenvat. Eenmaal in de juiste stemming, dan is geen berg te hoog en geen danspas te gevaarlijk, dat bedoelde ze geloof ik. Oordeel zelf: Kolo I, Kolo II.

Hondenland

Elke morgen om negen uur hetzelfde ritueel in ons appartementencomplex in Belgrado. De bovenbuurvrouw komt met haar hond de trap af om op de binnenplaats een groep van twintig aanloopkatten eten te gaan geven. Julie, een gecoiffeerde groot model poedel, begint al enthousiast te blaffen als de deur van de woning boven ons opengaat. Ik ren dan meestal naar het raam om te zien hoe de katten zich verzamelen bij het horen van het geblaf. WF Hermans beschreef eens waar dat op lijkt, een groep drentelende katten op een platje. Enkel verenigd door het kat zijn, zoals emigranten door het emigrant zijn, zoiets. Serviërs zijn een kattenminnend volk. De man van de boekbinderij in onze straat heeft bijna altijd een kat op schoot en overal in en om ons huis staan bakjes melk en brokjes. Onze taallerares laat alles wijken als ze een kat ziet (‘ik hou meer van mijn kat dan van mijn vriend’) en een Servische vriendin uit Rotterdam bracht toen ze dit voorjaar bij ons op bezoek kwam, als cadeautje een zwerfkatje mee. Ik weet niet of de kat volgens Gerard Reve een katholiek dier is, maar hier in Polen heb in twee weken Warschau nog niet één kat gezien. Ik mis die kleine scharrelaars en ik mis Belgrado. Op onze binnenplaats hier alleen omaatjes met keffende kuitenbijters. Polen is een hondenland.

Boris kust de vlag

(van www.halloikbenboris.yu)

Nog drie?

Stojan Zupljanin wordt reserve gehouden, schrijft de Servische krant Blic vandaag. Zupljanin is een van de vier nog overgebleven, door het tribunaal gezochte, verdachten van oorlogsmisdaden. De andere drie op de lijst zijn Goran Hadzic, Radovan Karadzic en Ratko Mladic. Volgens het dagblad (dat als redelijk betrouwbaar geldt) is Zupljanin al gearresteerd, maar wordt nog even gewacht met zijn uitlevering aan het tribunaal in Den Haag tot het politiek meest opportune moment. Deze maand wordt veel gesproken over de medewerking van Servië aan het tribunaal in Den Haag. Een 'groen licht' van aanklager Carla del Ponte zou kunnen betekenen dat de kansen van Servië op verdragen met de EU groeien. Del Ponte betoonde zich eerder deze week echter uiterst kritisch. Zestien oktober geldt als deadline, omdat de Servische coordinatoren van het 'actieplan uitlevering' die dag een afspraak hebben met de Eurocommissaris voor uitbreiding. Opvallend hoe zo'n nieuwsbericht en tamelijk boute aanname verstopt staan op pagina 14 van de krant. Alsof het heel vanzelfsprekend is dat je altijd een voorraadje verdachten achter de hand houdt.

Wasstraat

Als freelancer heb ik een ingebouwd respect voor scharrelaars. Het vrolijkste voorbeeld van creatief bijklussen zie ik regelmatig hier in Belgrado op straat. De mannen van de stadsreiniging, die met dikke waterslangen de straten schoonspuiten, spelen daarnaast voor wasstraat. Voorbijkomende auto's kunnen voor een bedrag naar keuze hun auto laten reinigen.

Lachen met Lazar

De VN en NAVO staan 'verschillende verrassingen te wachten' als we op 14 oktober niet in Kosovo mogen protesteren, dreigt de St Lazar Garde, een groep Servische vrijwilligers die zegt te willen vechten voor het behoud van de provincie. Een half jaar geleden interviewde ik een paar mannen van deze garde, kort nadat hij was opgericht. De dreigende taal en de manier waarop die werd geformuleerd, duidde sterk op een politieke pressiegroep. De Albanezen gebruiken nieuw geweld als impliciet argument om de internationale gemeenschap onder druk te zetten naar hen te luisteren? Goed. Dan wij ook. Het probleem is: van de Lazars klinkt het een stuk minder overtuigend dan van de Albanese veteranen. De Lazars zijn grof geschetst een groep verliezers, gelieerd aan politiek marginale partijen, zoals de SPS van ex-president Milosevic. Ongetwijfeld vindt de grote achterban van de Radicale Partij dat ze nobel werk doen, maar de bijval is verre van overweldigend. Een paar maanden later sprak ik ex-strijders die in Kosovo klaar staan de wapens opnieuw op te pakken: afgetrainde 'overwinnaars', met een comfortabele positie in het politieke midden. Een Kosovo-Albanese collega hier in Belgrado smult van berichten over de Garde. Altijd lachen om de knullig geuitte, met religieuze symboliek gelardeerde dreigementen. En altijd gegarandeerd een plekje op of in de buurt van de voorpagina van zijn krant in Pristina. Hij staat inmiddels op goede voet met voorman Željko Vasiljević, die in hem een handig doorgeefluik ziet. Vandaag wordt in New York weer over Kosovo gepraat.

Rakija = traditie

En ik maar denken dat het bij de Servische onderhandelingen over een Stabilisatie en Associatie Akkoord tot op het laatst over de arrestatie en uitlevering van Ratko Mladic ging. Niet dus. Ik liep vanavond - niet letterlijk - tegen de EU onderhandelaar aan die het laatst overgebleven onderhandelings hoofdstuk moet afronden. Onderwerp van gesprek 'Rakija'. ,,Ze blijken daar grote waarde aan te hechten." Wanneer mag een Serviër binnen de EU zijn Rakija Rakija noemen? Daarvoor heb je een definitie nodig. Anders mag de naam niet op het label. Hij deed na hoe discussie verliep. (Houdt zichelf van de domme) 'ja maar wat is Rakija dan'. (Doet verhitte Serviërs na). 'Traditie. Very old." Een paar jaar geleden had hij natuurlijk dezelfde gesprekken met Bulgaren. Daar is uiteindelijk wel wat uitgekomen. In de etalage van de winkel met kaarsen en iconen, schuin tegenover de Sint Marcuskerk in Belgrado staat een miniatuur stookinstallatie. ‘Ketel voor het koken van Slivowitz. – Servisch nationaal product’ op het doosje. Onze nieuwe lievelingssouvenir. Nieuw in het assortiment, zegt de verkoopster. Servië herontdekt zichzelf. Er zit geen pruimenbrandewijn in de kleine keteltjes, waarschuwt ze nog.

Landverraad

Mirjana Karanovic strikes again. De Servische actrice speelt in de nieuwe Noorse film Blodsbånd de moeder van een Kosovo Albanees die naar Noorwegen is gevlucht. Reden genoeg voor de Servische krant Kurir om haar voorpaginabreed voor landverraadster en anti-Servisch uit te maken. In 2006 won Karanovic in Brussel een 'beste actrice' award voor haar rol in Grbavica. Grbavica is een Bosnisch-Duitse coproductie over een Bosnische moeder en haar dochter in Sarajevo. De dochter is geboren uit een verkrachting door een Servische soldaat. De film is hier in Belgrado niet in roulatie gebracht. Karanovic weigerde al te veel woorden aan het Kurir-artikel vuil te maken. ,,De honden blaffen. De karavaan trekt verder. En zij zijn maar honden," zei ze op B92. Het ministerie van Cultuur, een van de journalistenvakbonden en het Joegoslavisch theater hebben kwaad op het artikel in Kurir gereageerd. Kurir is een schreeuwerige spreekbuis voor boze nationalisten die echter breed wordt gelezen. Op deze B92 blog staat een solidariteitsverklaring voor Karanovic.

Drie generaties

De Slovenen kunnen het weten. Hoeveel jaar verschil maken een bloederige oorlog, Navo-bombardementen, embargo's en een obsessie met geschiedenis en hogere politiek in een land? Zoals altijd als ik in Slovenië ben valt me op met hoeveel belangstelling en liefde over Servië wordt gesproken. In tegenstelling tot Kroaten en Bosniërs, voelen de Slovenen nog liefde voor die andere ex-Joegoslavische republiek. Uit de toon waarop ze over Servië spreken blijkt een soort zwak voor dat wildere, dommere broertje dat teveel feest en dronken domme dingen doet, maar zo charmant is dat hem veel wordt vergeven. Maar het oordeel is hard. ,,Ze lopen inmiddels vijftig jaar achter," zei een minister die na het interview nog even doorkletste. ,,Drie generaties," was de definitie die een ambtenaar hanteerde. Hij zei het zonder te hoeven nadenken - het is blijkbaar een gangbare termijn. Ik neig zelf naar wat meer optimisme, maar het zou waar kunnen zijn. De tocht van de opgeruimde binnenstad van Ljubljana (EU, euro, binnenkort Schengen) naar Belgrado voelt als een reis terug in de tijd.

Het witte huis

Verreweg het smeuigste nieuwtje van afgelopen week: Joca Amsterdam zou de villa van wijlen Slobodan Milosevic hebben betrokken. Het huis aan Tolstojeva 33 stond leeg sinds de Servische oud-president daar in 2001 werd gearresteerd. Mira Markovic en Marko Milosevic probeerden de witte villa de afgelopen jaren te verkopen voor drie miljoen euro, maar dat lukte niet. Volgens verschillende Servische media (niet de beste kranten) kenden Marko Milosevic en Sreten Jocic (alias 'Joca') elkaar nog uit de Servische onderwereld in de jaren negentig. Een gezamenlijke vriend, Andrija Draskovic, kwam een paar weken geleden vrij, gaf een groot feest en liet zich met een prive vliegtuig naar Belgrado brengen. Draskovic wordt gezien als vermoedelijke opdrachtgever van de moord op Arkan en de Koning van de Sigarettensmokkel. Mogelijk bracht hij Jocic en Milosevic weer met elkaar in contact. Vooral het uitgebreide beveiligingssysteem zou Jocic zijn bevallen. Een villa in de Belgradose villawijk Dedinje is gunstig gelegen, want Jocic moet zich beschikbaar houden voor de rechtbank, die de zaak tegen hem nog aan het voorbereiden is. Eerdere posts over Joca vind je hier, hier, hier, hier, hier, hier, en hier.

Simpsonovi

The Simpsons, dat ìs Servië, zegt 'Gogo'. Onaangepast, gestoord, een gevaar voor zichzelf maar met een hart van goud. 'Nobody likes them, but they're always sticking up for each other'. Een gesprek van twee mensen die op andermans familiefeestje naast elkaar zijn komen te zitten. Zijn mobiele telefoon gaat. Spiderpig, spiderpig, does whatever a spiderpig does, de ringtone is een liedje uit de nieuwe bioscoopfilm over de gele familie. De liefde voor varkens, nog een overeenkomst. Ik heb iemand eerder iets horen beweren over het gevoel van verwantschap tussen Bart Simpson en Belgrado. Ik kan me jammer genoeg niet meer herinneren waar ik las over de videocassettes met Simpsonovi die tijdens de internationale boycotten in de jaren negentig het land werden binnengesmokkeld. Feit is dat zich in de buurt van het stadion van Rode Ster zowel Bart's Pannenkoeken bevindt als snackbar Duff, dat zijn naam ontleent aan het bier dat in Springfield wordt gedronken. Ga fietsen met je merkrecht en copyright-richtlijn, we zijn hier niet in de EU. De eigenaar van Duff (4 vestigingen!) zal het worst zijn. Sinds een paar maanden waan je je in Springfield als je langs de rotonde op verkeersplein Slavija wandelt. Op het dak van een van de flats staat een enorme lichtbak van het denkbeeldige biermerk.

Filaret uit bed

Heeft bisschop Filaret stiekem toch gegeten? De bisschop was tot zondag twaalf dagen in hongerstaking op een grensovergang tussen Servië en Montenegro, omdat hij Montenegro niet in mocht. Zijn diocese ligt deels in Servië en deels in Montenegro. Montenegro wilde Filaret niet toelaten, omdat hij een van de 44 personen is waarvan het Joegoslavie tribunaal denkt dat ze een rol spelen in het verbergen en ondersteunen van verdachten van oorlogsmisdaden. Dezelfde lijst ongewenste personen wordt aan de grenzen van de Europese Unie gebruikt. Op de lijst staan behalve Filaret veel familieleden en vrienden van Goran Hadzic, Stojan Zupljanin, Ratko Mladic en Radovan Karadzic. Uiteindelijk heeft Montenegro de stakende bisschop toegelaten, maar alleen onder politiebegeleiding. Zowel Filaret zelf, als de grofgebekte Servische minister Velimir Ilic en een adviseur van premier Vojislav Kostunica, grepen de 'schending van de mensenrechten van de bisschop' aan om te laten zien hoe ze denken over het bestaansrecht van buurland Montenegro. Ilic zegde een bezoek af. De DSS-adviseur omschreef Montenegro als een ‘arrogante quasi-staat die in een vlaag van separatisme nu niet alleen probeert een eigen natie en taal uit te vinden, maar ook probeert de grenzen van het episcopaat aan te passen’. Volgens in Servische media geciteerde anonieme bronnen binnen de orthodoxe kerk, nam Filaret (zijn echte naam is Jelenko Micevic) het echter niet zo nauw met het staken en at hij wel, als de camera's even niet op hem gericht waren. Een aanwijzing voor het waarheidsgehalte van deze roddel is dat Filaret heeft aangekondigd vandaag aanwezig te zijn op een bijeenkomst van een van de pro-Servische politieke partijen in Montenegro.

Turbopop

De Servische vrouwen moesten hun best doen niet beledigd te kijken toen de Bulgaarse in het gezelschap gisteravond uitlegde waarom Bulgaren graag naar Servische Turbofolk (Bulgaars: turbopop) op tv kijken: de Servische zangeressen zijn dikker. ,,De ideale vrouw is in onze cultuur dunner dan in Servie. Daarom voelen we ons lekker slank als we jullie clips zien." Verder gelden Balkanbreed dezelfde normen: een zandloper met cup XL, plastic geen bezwaar. Behalve met hun maatje kleiner, scoren de Bulgaren omdat Azis er populair - en omstreden - is. Azis is een zanger, die liever zangeres zou zijn. Hij valt op door de combinatie van baard en make-up en veroverde de laatste Bulgaarse harten als deelnemer aan VIP Big Brother. Zijn concerten trekken in Bulgarije meer publiek dan Ceca. (Bron foto: BG popfolk)

De Terugkeer van het Wolvarken

Terug van weggeweest: het Servische Mangalica varken. Een zeer harig, klein en actief oud-varkensras. Ooit was de Vojvodina de varkensschuur van het hele Habsburgse rijk. Miljoenen wolvarkens (of woelzwijnen) werden na een jeugd van scharrelen tussen de Servische eikenbomen naar Wenen gedreven voor verkoop en slacht. Het vlees smaakt beter dan wat je gemiddeld nu bij de slager aantreft: smaakvol vet en - niet onbelangrijk! - voorzien van de gezonde cholestorel variant (plus niet zoveel van de ongezonde). In de eerste helft van de twintigste eeuw stierf het ras bijna uit, doordat andere varkensrassen meer jongen krijgen en meer vlees opleveren. Genoeg goede redenen voor bioloog en jager Jovan Bradvarovic om te pogen weer met het oervarken te gaan fokken. De laatste dertig zwaluwbuik Mangalica's moesten door de agrarische hogeschool in Ruma na de bombardementen in 1999 worden weggegeven. De school had geen geld meer om de dieren te voeden. Bradvarovic kreeg er tien. Hij heeft de eerste honderd jonkies inmiddels kunnen verkopen aan de rijkste Servier: Miroslav Miskovic (Delta Holding). De varkenshouder heeft geen idee wat die ermee van plan is. De zeugen lopen op de oude boerderij van zijn voorouders in Banatska Palanka in de Banat. Het prachtige stuk land aan de Donau is inmiddels decor voor een film over de Eerste Wereldoorlog. Bradvarovic probeert op het - nagebouwde - kerkhof een paar Mangalica's op te jagen voor een foto. Intussen vertelt hij hoe Bosnische oorlogsinvaliden naar de set zijn gehaald om in de film oorlogsinvalide uit de Eerste Wereldoorlog te spelen. Eind dit jaar opent boer Jovan in een herberg die de filmcrew laat staan een restaurantje. Specialiteit: Mangalica.

Bieb

Toen Andrija Mutnjakovic de opdracht kreeg een bibliotheek voor de Joegoslavische provincie Kosovo te ontwerpen, was de spanning tussen de Albanese en Servische Kosovaren al voelbaar. Op zoek naar een verenigend symbool kwam de Kroatische architect uit bij de kubus met de koepel, gemeenschappelijk kenmerk van de Ottomaanse en Byzantijnse bouwstijlen die het aanzien van de regio bepalen. De Kosovaar moest in zijn bibliotheek zowel de Turkse hamam in Prizren als het Orthodoxe patriarchaat in Pec kunnen herkennen. Bij de opening in 1982 waren de reacties vanuit de Servische politieke hoek ronduit vijandig, herinnerde Mutnjakovic zich toen ik hem afgelopen winter in zijn atelier in Zagreb opzocht. Een kwart eeuw na de oplevering en een oorlog verder doet nog steeds het gerucht de ronde dat de koepels verwijzen naar de 'ples', het traditionele eivormige Albanese hoofddeksel. Maar nu in het andere kamp en positief uitgelegd. Even hardnekkig is het misverstand dat de bibliotheek oorspronkelijk ontworpen zou zijn als paleis voor een sjeik in Kuweit. Onlangs dook het weer op in een reisgids voor Pristina.
Meer over Mutnjakovic in de nieuwe A10.
(c) Foto: Roel Backaert

Rocky zoveel

Het Servische dorpje Žitište kreeg dit weekeinde eindelijk zijn standbeeld van Rocky en was daarmee voor 15 minuten wereldnieuws. Het Rocky-beeld doet me erg denken aan het standbeeld voor de door de nazi's vermoorde partizaan Stjepan Filipovic in Valjevo. Had iemand niet twee grote handschoenen kunnen maken om over de vuisten van die afgedankte held te schuiven? Komt daar misschien ook nog eens een buitenlandse journalist. De Kosovaarse Kunstenaar Izeir Mustafa werkt ondertussen op eigen initiatief aan een drie meter hoog standbeeld van Bill Clinton. De Amerikaanse ex-president wordt door veel Albanese Kosovaren wordt gezien als 'redder'/aanstichter de NAVO-campagne die in 1999 de Servische politie op de vlucht deed slaan. De bronzen Bill krijgt, inclusief twee meter hoge sokkel, een plaatsje langs de Bill Clinton Boulevard (voorheen Boulevard Lenin) in Pristina. Een wakkere ondernemer heeft daar jaren geleden al een boutique Hillary geopend, inmiddels is er ook een ijssalon Monica.
(c) foto: Ridvan Slivova voor HNE

850 AK

Af en toe zie je er nog eentje staan, een Zastava 850AK, het miniscule busje dat tussen 1981 en 1989 in de fabriek in Kragujevac werd gemaakt. Anderhalve meter breed, een meter zeventig hoog maar toch acht zitplaatsen. Ontworpen als Fiat 900, ideaal voor smalle straatjes in Split en Ochrid. Ik hou al enige tijd uitkijk naar een 850AK in redelijke staat, maar de meeste busjes ogen vermoeid en uitgewoond, zoals zoveel auto's in Servië. Ze dragen de sporen van vijftien jaar scharrelen en doe-het-zelven. In geen enkele andere stad zie je zoveel VW Kevers en Renault 4's als in Belgrado. De auto's zijn nog dagelijks in gebruik. Achter het stoffige glas van hun koplampen lijken ze te snakken naar de sloop. De Z850AK die ik afgelopen zondag in Sremska Mitrovica ging bekijken heeft al lang geleden genoegen genomen met een bestaan als opslagruimte. Op de hoedenplank boven de motor staan drie oude draaitafels, op een van de achterbanken ligt een stapel schroot die tot het plafond reikt. Tussen stuur en bestuurdersstoel zit een dik spinneweb. Ik ben een week te laat. Lazar had er tot voor kort drie en de twee busjes die nog konden rijden zijn verkocht. Van het plan er campers van te maken is nooit iets gekomen. Lazar heeft altijd in Zastava's gereden, tot hij zich in de jaren tachtig een Fiat Argenta 2000 kon veroorloven: Westerse auto's waren in Joegoslavië dankzij open grenzen en gastarbeiter heel gewoon. Toen kwam de oorlog en daarmee het tekort aan benzine en reserveonderdelen - ik heb dit verhaal vaker gehoord van vaders van vrienden. Nu staat de benzineslurpende Argenta - ooit de duurst leverbare Fiat - in de voortuin en rijdt Lazar weer Zastava. Een mens kan niet zonder.
wordt vervolgd

Balkonoorlog

De kans dat we een balkon krijgen is vanmorgen aanzienlijk gestegen, want onze huisbaas heeft zich verzekerd van de stem van de benedenbuurvrouw. Dat wil zeggen, als onze huisbaas de benedenbuurvrouw steunt in haar strijd tegen de lift, die de bovenburen aan het trappenhuis willen bouwen. Tegen de lift stemmen betekent echter dat de bovenburen zouden kunnen overwegen de inspectie te bellen om naar het balkon te komen kijken, waarvoor uiteraard geen vergunning is. Een blik op de onderkant van hun eigen balkon (zie foto) op de vierde verdieping heeft onze huisbaas vandaag echter gesterkt in de overtuiging dat zij zelf ook geen vergunning hebben. ,,Dus die houden hun mond wel." De allerhoogste buren, die het meeste belang bij een lift hebben, wonen in een appartement dat een paar jaar geleden bovenop het pand is gebouwd. Volgens onze huisbaas was de afspraak dat ze het ongeveer zeventig vierkante meter zouden maken. Toen ik laatst op de koffie was, schatte ik de oppervlakte zo'n tweehonderd vierkante meter, verdeeld over twee woonlagen. Dus ook daar hoeven we geen oppositie te verwachten, lijkt me.

Belg uit Belgrado

(Sven Peeters)
Het moest ervan komen. Anderhalf jaar in Servië zitten zonder problemen en net voor de afreis worden onze paspoorten gestolen. Zondagochtend 29 juli om 1u wordt de handtas met de persoonlijke documenten, huis- en autosleutels, gsm en digitaal fototoestel van m’n lief gestolen in Skadarlija. We laten onmiddellijk de betaalkaarten blokkeren en bellen het noodnummer van de Belgische ambassade: geen antwoord (gelieve dus ’s nachts als Belg geen ongelukken te veroorzaken!). We gaan vervolgens rapporteren bij het nabijgelegen politiekantoor Stari grad. “Diefstal? Dan moet je je morgenvroeg gaan aanmelden bij de vreemdelingenpolitie van Savski venac”.
Zondagvoormiddag bij Savski venac: “neen, u moet de diefstal rapporteren in het dichtst bij de crimescene gelegen politiekantoor”. Terug naar Stari grad, waar na een halfuur wachten uit het café aan de overkant een vriendelijke inspecteur afkomt om de eerste versie van het PV te schrijven. Mijn vriendin is slachtoffer van een diefstal maar de verklaring komt op mijn naam te staan. Maandag moeten we terugkomen voor de nodige stempels. Om 10u worden we op het betreffende kantoor buiten geblaft omdat het ontbijt nog bezig is; we moeten terugkomen om 12u. Vervolgens naar de ambassade, waar de secretaresse wat onnozel gaat doen over de €10 die we beiden moeten betalen, als ik vraag of dat ook in dinar kan: “Binnen de ambassade wordt enkel (gepast) in euro betaald”. Ik vermoed dat ze maar al te blij zijn dat wij ondertussen al het administratieve werk voor hen hebben gedaan.
In de late namiddag hebben we dan toch ons voorlopig paspoort. Nu nog even terug naar de Savski venac om het met de nodige stempels geldig te maken (€30 pp!). En dan ontdekt de computer dat ik me sinds maart niet meer heb aangemeld, telkens ik Servië bezocht en opnieuw verliet. Maar deze “overtreding van de wet” wordt met enkele telefoontjes een uur later opgelost. Omdat de ambassade de geldigheidsdatum van onze paspoorten pas laat ingaan op de dag van ons vertrek (2 augustus) moeten we die ochtend nog eens terug naar Savski venac voor een stempel. Aan de grens zetten de norse Hongaren (“En waar zijn jullie echte paspoorten?!”) ons een halfuur aan de kant, maar daarna mogen we toch doorrijden. Oef!

Joca goed bewaakt

Gelukkig heeft Joca goed gezelschap. De Servische krant Blic onthulde gisteren dat de topcrimineel op zijn vakantie in Montenegro wordt bewaakt door bijklussende politieagenten. Uiteraard hebben ze daarbij hun dienstpistool niet thuisgelaten. De gewoonte om ordebewaarders in te huren als bodyguard werd volgens de krant geïntroduceerd door Zeljko Raznatovic 'Arkan', man van Ceca. De berechting van Joca schiet nog weinig op. Toen het proces leek te beginnen was er een volgens de rechter gegronde reden om het voor verder onderzoek uit te stellen. Dat verdere onderzoek loopt nog steeds, want een cruciale getuige is nog niet verhoord. ,,We hebben hem niet kunnen oproepen, want we hebben zijn juiste adres niet," zegt een rechtbank woordvoerder in Blic. De politiemannen die met hem mee naar Budva waren zijn ontslagen, dat wel. Ze deden wel eens vaker iets wat niet mocht.

Bierfestival

De media-man van de vreemdelingenpolitie steekt een sigaret op, gaat wijdbeens op een lage stoel zitten en bladert door de stapel journalisten-dossiers op zoek naar de onze. Wat volgt is een verrukkelijk staaltje niets zeggen. Bevalt het in Servië, vraagt hij? ,,Prima," knikken we met onze vriendelijkste glimlach. Te gretig antwoorden is niet wenselijk, we zijn op een politiebureau. ,,Werk, ook goed?" Never a dull moment in Serbia, zeg ik. Hij zeilt behendig om de politiek heen. ,,Dat is het leuke aan Belgrado. Er zijn altijd mensen op straat, 24 uur per dag. Ga je naar het Belgrado Bier Festival?" Intussen wordt het stempel gezet. De lange rij en de stapel documenten die we moesten verzamelen zijn alweer vergeten. De vertegenwoordiger van de firma Lucky Bamboo uit blok 70 (China Town Belgrade) stond al veel langer. We zijn weer een jaartje binnen.

Joca in Budva

Miste u hem al? Sreten Jocic, alias Joca Amsterdam, frequent te gast op de society pagina's van Bureau Belgrado. Hij is er natuurlijk nog. De vermeende topcrimineel, die vorig onder de zwaarst mogelijke beveiliging door Nederland is uitgeleverd aan Servië, viert vakantie aan de kust van Montenegro. Volgens de Montenegrijnse krant Vijesti is Joca afgelopen week in de badplaats Budva gesignaleerd. De Montenegrijnse politie heeft hem naar het bureau gehaald voor een 'informatief gesprek' en daarna weer laten gaan. Jocic wordt in Servië verdacht van betrokkenheid bij een dubbele moord. In Nederland zat hij drie jaar opgesloten in de Extra Beveiligde Inrichting in Vught, maar hier kwam hij twee maanden na de overheveling vrij, na betaling van een borg van 300.000 euro. De rechtszaak tegen hem is nog niet begonnen. Jocic is naar verluidt in Budva in gezelschap van zijn echtgenote, zoon en meerdere bodyguards. Budva heeft een reputatie als geliefd vakantieoord voor leden van de Russische maffia en Balkancriminelen.

Stojan Djuric 1943 - 2001

Hij kwam nog eenmaal naar onze berg en liet een afdruk van zijn hart achter. De berg heeft je niet meer aan ons teruggegeven. Was je ook zo lief voor haar?
Tara, Servië

Karaula

Door Sven Peeters
“Hladno, majstore!”, Het is koud, maestro! Het is al ver na middernacht en Radomir, de lieve opa die naast mij zit in de Lasta/Eurolines-bus van Belgrado naar Antwerpen-Amsterdam, heeft last van de koude airco. De Balkanbuschauffeurs worden steevast met respect aangesproken. Zij zorgen er immers voor dat de Balkanezen veilig op hun bestemming komen in dit favoriete - want goedkopere - transportmiddel. Radomir, zelf ex-chauffeur komt uit Paraćin, 'het Servische Louvain-la-Neuve' en woont nu nabij Brussel. ,,Maar als mijn vrouw daar op pensioen gaat, dan gaan we terug.” De Zwaluw-bus (lasta) Belgrado-Amsterdam rijdt twee keer per week en een enkele rit houdt je zo’n 24u zoet. De meeste passagiers zijn Serviërs uit de Lagelandse diaspora. Živko is er zo eentje. Vandaag heeft hij pech. Naar goede gewoonte geeft elke reiziger alvorens de Hongaarse grens over te steken drie euro, om de Hongaarse grenswachters om te kopen. Dat werkt deze keer niet. We moeten allemaal onze bagage tonen. Liet Živko daarnet de hele bus nog trots de foto’s van zijn Nederland zien, nu staat hij er beteuterd bij als de douane de zes flessen rakija en een tiental sloffen sigaretten ontdekt. Ik ontsnap. De tonnen boeken in mijn koffer hebben mijn zes liter rakija goed verstopt. De oorlogskomedie Karaula (2006) die wordt vertoond op de bus leidt al snel de aandacht af. Vooraan zit een Servische vrouw De garnalenpelster te lezen, het verhaal van de Turkse Nilgün Yerli die op jonge leeftijd naar Nederland kwam.
Elke Lasta-reiziger is een verhaal op zich. Op de terugweg naar Servië ontmoet ik Selma, een 16-jarig meisje uit Bosnië dat familie gaat bezoeken in Novi Sad. Of ze daar een tijdje blijft? “Dat hangt van mijn examenresultaten af. Als ik niet slaag, moet ik volgende week terug naar Amsterdam!” Tijana is iets ouder. Ze is in Tilburg geboren maar na de dood van haar Servische moeder vorig jaar is ze terug in Belgrado gaan wonen. ,,Maar ik wacht nog op een Servisch paspoort. Ik wil graag met mijn Belgradoos vriendje gaan samenwonen.” Ze vertelt verder dat twee weken geleden de politie heeft moeten ingrijpen omdat twee dronkaards vochten in de bus. Mij overkwam minder erg: vannacht heb ik een slaapwandelaar moeten tegenhouden. De arme oude man was helemaal de kluts kwijt. ,,Niks meer voor mij, zo lang op de bus zitten.”
De terugreis naar Belgrado verloopt ook niet zonder hindernissen. Aan de Belgisch-Duitse grens wordt net onze bus eruit gehaald voor een controle. De Acht Groten der Aarde (G8) zijn verantwoordelijk voor dit idioot oponthoud. De tweede controle vindt plaats aan de Oostenrijks-Hongaarse grens, waar we de Schengenzone verlaten. De buschauffeur vindt het blijkbaar leuk om tijdens het wachten -het is twee uur ’s nachts- turbofolk te spelen. Vlak voor de Servische grens is er een Servische kafana waar we onze ochtendkoffie consumeren (als je in de omgekeerde richting reist, kan je hier je laatste authentieke pljes nuttigen). Als we dan goedgemutst Servië binnen rijden en de Servische mobiele netwerken actief worden, begint de Serviër voor mij via zijn mobieltje te gokken. Het is 6u in de ochtend.

Zonvrij

Terwijl ik net warmdraai voor een bozig stukje over de manier waarop Servische werkgevers met hun personeel omgaan - salarissen gewoon niet betalen enzo -, doet de Servische regering iets sociaals. Vanwege de hittegolf die al dagen het land teistert (veertig graden in de schaduw in Belgrado) is al het buitenwerk tussen 11 en 16 uur verboden op straffe van hoge boetes. Op de markt is het voor negen uur 's ochtends spits. Volgens de voorspellingen houdt dit weer nog tien dagen aan.

Kyoto

Het schijnt dat Servië eindelijk het Kyoto-protocol ratificeert. Aan één beroepsgroep is de onderliggende boodschap zeker niet besteed: het legertje bodyguards. In de winter verraden ze zich - en daarmee het adres van degene die ze moeten beschermen - doordat ze de motor van hun grote auto's continue laten draaien. Geen sneeuw, maar een smeltplek en sigarettenpeuken. Nu het overdag een graad of veertig is lopen de motoren voor de airco (begrijpelijk) en is een dun stroompje water de weggever. Toen ik gisteravond om tien uur 's avonds langs een van de oppassersauto's in een uitgaansstraat kwam, draaide de airco nog steeds op volle touren en stonden de mannen (ze zijn bijna nooit alleen) buiten de wagen te roken. Sinds de Democratische Partij weer mee regeert staat ook voor het partijkantoor een bewakingsjeep (zie foto), naast de vuilcontainer in de straat naast de onze. Door die controlerende blikken voel ik me nu iedere keer als ik er langs moet om afval weg te gooien alsof ik een milieudelict pleeg.

De dood van de buurtkroeg

Door Sven Peeters
Afgelopen maandag sloot Mali Excelzior, het laatste bife in het centrum van Belgrado, de deuren. Het bife is samen met de staatskafana het laatste socialistische restant in de Belgradose horeca. Ze zijn allemaal gedoemd te verdwijnen door privatisering, waarna ze gewoonlijk worden omgebouwd tot een kladionica (gokkantoor), grilltent of, in het geval van Mali Excelzior, een pekara (bakker).,,Alsof dat nog ontbreekt in Belgrado”, verzuchtte een fervent bife-bezoeker. Aan de namen van vele bife’s (Mali Excelzior, Mali Prag, Mala Moskva, Mali Hajat…) merk je dat ze werden ingericht in de buurt van de bekende hotels. Je kan in een bife terecht voor goedkope drank en soms voor een snack. Bife’s evolueerden al snel tot ontmoetingsplekken voor de (mannelijke) lagere klasse, die hier de hele dag goedkoop kon drinken. Maar we zagen ook zakenlui die de nonchalante sfeer van dit soort plekken appreciëren. Tegenwoordig zijn de meeste bife’s oud, versleten en allesbehalve rendabel. Het is dus begrijpelijk dat ze verdwijnen en worden vervangen door een goktent waarmee veel meer geld valt te verdienen. Maar daarmee komt de onderbuik van deze harde maatschappij-in-transitie wel op straat terecht en verdwijnt de democratische buurtkroeg uit de kleurrijke Belgradose horeca. Sommige bife’s zijn een halve eeuw oud en hun navenante klanten voelen zich absoluut niet thuis in de oprukkende 21ste-eeuwse fancy en dus duurdere bars. Tijdens ons maandenlange kroegenonderzoek voor Het Kafana-Tribunaal leerden we talloze bife-klanten kennen. Aleksandar and the family hebben een tijdje geprobeerd de bife’s rond de Takovska nieuw leven in te blazen. Tevergeefs. Bife Cer (met de legendarische eigenaar Bane) werd een keten van de imperialistische en weinig kwaliteitsvolle Grill Uno, bife Gružanka hebben ze vorige week totaal ontmanteld, bife Rab staat leeg en deze week dus sloot Mali Excelzior de deuren. Dat deden we op gepaste wijze door mee de koelkast leeg te drinken, alvorens die in de bestelwagen verdween.

Op de vlucht in Indjija

Door Sven Peeters
Dinsdagmiddag jl. waren m’n vrienden en ik samen met honderdduizend man naar het onooglijke plekje Indjija getrokken om ons daar bij pot en pint voor te bereiden op het grootste evenement in de geschiedenis van dit dorp in de Servische steppe: het Red Hot Chili Peppers-concert. Zoals in zovele Vojvodina-dorpen loopt de hoofdstraat dwars door Indjija. Onder het toeziende oog van een Tito-beeld zaten de terrassen afgeladen vol. De muziek knalde uit de luidsprekers, de eerste halfnaakte dronkelui begonnen aan een dansje. Een sporadische stortbui bracht welkome verfrissing en met dat moesson-effect afgewisseld met vochtige hitte waanden we ons even in het echte India. De festivalweide lag buiten het dorp, temidden van de grote Pannonische leegte. Tienduizenden voetgangers moeten zich langs geparkeerde auto’s wurmen. Het concert zelf was kort (75 min), de verplichte nummertjes werden aan hoog tempo afgewerkt en op geen enkel moment zochten Anthony Kiedis en de zijnen contact met het publiek. Dat trok zich daar niets van aan: ze hadden er €30 en een lange tocht voor over gehad. Voor we goed en wel beseften dat het concert voorbij was, barstte het noodweer los en sloegen tienduizenden op de vlucht. De stewards die de evacuatie van het terrein in goede banen moesten leiden gingen schuilen. Wij dan ook maar mee onder een veel te kleine biertent, waar het recht van de sterkste gold. Ik zag biertappers een huilend en bibberend meisje gewoon wegsturen. De parking buiten was een modderige chaos van door elkaar staande en toeterende auto’s zo ver het oog kon zien. De verkeersagenten waren weg, de duizenden autobestuurders werden in deze natte duisternis aan hun lot overgelaten. Totale incompetentie van de organisatoren of onverschilligheid? Ik weet niet wat het ergste is. Aangezien het verkeer voor uren vaststond, trok de natte en koude massa dan maar te voet terug naar het dorp, ruim een uur wandelen. Daar hebben we ons op het terras van bife Kod Steve gezet om mee te brullen met de veel betere muziek van Bijelo Dugme en U2. Uren later troffen we in het stationnetje vluchtelingentoestanden aan: alle natte lijven had zich bijeengehoopt in de veel te kleine wachtzaal. Achter het loket natuurlijk niemand te zien.

Vergeten veteraan

Het lijkt het lot van Lulëzim Ibishi dat hij overal altijd net buiten valt. Ibishi is president van de veteranenorganisatie in Presevo. Hij leidde in 2000 en 2001 de rebellen in deze Servische grensstrook met Kosovo. Zij wilden toen bevechten dat de gemeenten met een Albanese meerderheid zich bij Kosovo mochten aansluiten en eigenlijk willen ze dat nog steeds. Ook in het verhaal waaraan ik werk, valt Ibishi uiteindelijk over de rand. De ruimte is beperkt, Ibishi niet belangrijk genoeg. Ik sprak hem begin vorige week, omdat hij een van de drijvende krachten is achter een demonstratie waarmee een referendum wordt geëist over de mogelijkheid bij Kosovo te gaan horen. In zijn kantoor hangen vrijwel dezelfde posters als bij de UCK-veteranen in Kosovo. Een beeltenis van Adem Jashari, een bebaarde boer die zijn hele familie opofferde in de strijd tegen het Servische leger, mag nergens ontbreken. Op de computer draait een slideshow met onder meer de beroemde 'Kostunica met kalasnikov-afbeelding' en foto's van Albanese slachtoffers van Servisch geweld. Ibishi zit als een gekooide tijger in zijn kantoor. ,,Ik woon in een openlucht gevangenis,” zegt hij. De Servische politie houdt de oud-guerilla commandant scherp in de gaten en grijpt iedere verplaatsing aan om langdurig zijn papieren te controleren. ,,We mogen ook onze eigen symbolen – onder meer de Albanese vlag – niet gebruiken.” Er loopt een rechtszaak tegen mannen die de Albanese vlagdag hebben gevierd. Ibishi erkent het gezag van de Servische regering niet, zegt hij. ,,Het zijn terroristen”. De demonstratie, een paar dagen later, werd door een paar honderd man bezocht.

The Road to Belgrade: Dvolitra

De leukste Eurovisie-parodie sinds Een beetje geld voor een beetje liefde van Angelique de draak stak met Ein Bisschen Frieden van Nicole? Voorafgaand aan het concert van Marija Serifovic, gisteravond aan de voet van fort Kalemegdan in Belgrado, hoorde ik van het bestaan van Dvolitra, eerbetoon aan de tweeliter plastic bierfles en parodie op Molitva. Tijdens het concert met gastoptredens van Eurovisie-deelnemers uit Spanje, Montenegro, Macedonië en Kroatië, werd geen bier geschonken - het concert werd gesponsord door Cockta, een cola-achtig drankje uit Tito's tijd. Maar overal zag je de onhandige reuzeflessen rondgaan, je ziet ze immers op elk feestje en altijd als er meer dan drie jongeren bij elkaar zitten in het park. Knappe jongen die de komende jaren zo'n fles kan opendraaien zonder er ongewild het refrein van Dvolitra bij te zingen. Dvolitra, samo kap na mojim usnama je/Dvolitra, koliko puta sam povratio sve/Vajferta, tuborga/Koliko puta sam te kupio/Jelena, amstela/Jer je ime tvoje moja jedina dvolitra. Beluister het HIER.

Baby aan Boord

(c) Foto: Claudia van Rouendal, NY

Servische lente

'We willen naar Europa. Boem. Daar heb je je Europa'.

Olli Rehn ziet het gebeuren, Carla del Ponte heeft er vertrouwen in, Marija Serifovic wint het Eurovisie Songfestival, twee Servische tennisters in de halve finale van Roland Garros. Is het te vroeg om de Servische lente uit te roepen?

Het bovenstaande stripje had in 1995, 2005 of vorige maand gemaakt kunnen zijn, maar komt uit 1991. Joegoslavië op de drempel van de Europese Gemeenschap en dan zoiets. Gevonden in een album van de Kroatische tekenaar Dubravko Matakovic. Ik kocht vorige maand een boek met zijn strips uit de periode van het uiteenvallen van Joegoslavië in stripwinkel Tino, vlakbij het station van Zagreb. De sympathieke eigenaar gaf me als aandenken een exemplaar cadeau van de door hemzelf getekende, zelfs naar mijn maatstaven nogal grove strip 'Crni Popaj' (zwarte Popeye). Plus een brillendoekje met daarop de naam van de winkel. 'Don't ask. Ideetje van mijn moeder. Ik heb een hele garage vol met die dingen. Mensen die van lezen houden hebben vaak een bril. Haar logica.'

The Road to Belgrade: Znam

Europawijde primeur. The Road to Belgrade 2008, de eerste rubriek over het vólgende Eurovisie Songfestival. Dat - naar alle waarschijnlijkheid - in de Belgrado Arena gehouden zal worden, 'de grootste basketbalhal buiten Chicago'. Vanuit Nederland bereikten ons in de afgelopen twee weken al de eerste verzoeken om logeerplekken. Een nachtje in Hotel Excelsior kost 22 euro, centraal gelegen met nachtclub en uitzicht op Pionirski Park. Hotel Royal ('Algehele renovatie in 1973') in Kralja Petra kunnen we ook van harte aanbevelen vanwege de nachtkeuken en de livemuziek. Als je nu boekt (22, 23 en 24 mei 2008) bespaar je een boel geld. Nee, we kunnen niet voor kaarten zorgen. In Belgrado doken deze week de eerste billboards met winnares Marija Serifovic op. Zoals deze, bij het voormalige federale parlement. Tekst: 'Znam (ik weet het). Megatrend University'. Student sinds 24 mei 2007, lezen we op haar website. Het sponsorbeleid is tamelijk liberaal. Marija wordt gesponsord door Volkswagen, maar ze kreeg onlangs, aan de vooravond van een concert voor 60.000 mensen in geboortestad Kragujevac, wel een Zastava 10 aangeboden.

Tolimir

Zdravko Tolimir, de donderdag gearresteerde assistent van Ratko Mladic in onder meer Srebrenica, is ziek. Rondom zijn arrestatie is veel onduidelijk, behalve dat het bijzonder slecht gaat met zijn gezondheid en dat de kans daardoor aanwezig is dat hij binnen een paar maanden dood gaat. Zelf zei hij gisteren in de rechtszaal in Den Haag dat hij drie herseninfarcten heeft gehad en bijna dertig kilo is afgevallen. Een van de vele geruchten hier in Belgrado is dat zijn vrouw hem uiteindelijk heeft laten arresteren, omdat ze ervan overtuigd is dat in Scheveningen alles zal worden gedaan om hem in leven te houden. Nog een sterfgeval van een verdachte in een Scheveningse cel is op z'n minst slechte PR voor het Tribunaal. Volgens de Servische Radicale Partij was Tolimir 'gewoon' in Nieuw Belgrado voor zijn arrestatie. Hij zegt zelf ook dat hij in Servië was. Volgens de regering was hij in Republika Srpska. Tolimir verklaarde verder dat hem na zijn arrestatie in Banja Luka zeer dwingend werd gevraagd de Bosnisch-Servische nationaliteit aan te nemen, maar hij weigerde. Zijn arrestatie is een belangrijk element in de pogingen van de nieuwe regering om Carla del Ponte en de EU ervan te overtuigen dat het ze menens is met de samenwerking.

Yugo

Vladimir Bojic heeft een Yugo van papier gemaakt. Idee: vergeleken met de moderne auto is het wagentje uit Kragujevac helemaal geen auto. Of zijn moderne wagens met al hun overbodige functies juist nabootsingen van echte auto's zoals de Yugo er een is? Vier wielen en een stuur. Prangende vragen inderdaad. Bojic (1979) zette zijn kartonnen Yugo (hout en pakpapier) neer waar een parkeerverbod gold en dan ging 'ie van een afstandje met een videocamera staan kijken wat er gebeurde. Het ding werd verplaatst, of waaide om. Practical joke of 'De confrontatie van de sociale realiteit met de simulatie van een echte auto', kies maar. Een en ander is te zien in galerie Ozone in Belgrado, dus ik denk het laatste.

Tien jaar geleden was de Yugo overigens onderwerp van een weinig vleiende tentoonstelling in de VS. Is de Yugo de meest bespotte auto uit de geschiedenis? Kijk naar dit fragment uit Top Gear: 'They took the best bits of the Fiat 127... and threw them away.'

Radio

Marloes op de radio, vanochtend in het programma Punt EU, op de Wereldomroep. De uitzending die in zijn geheel gewijd was aan Servië is HIER nog te beluisteren.

Schande!

De Botanische Tuin in Belgrado is een zeldzaam leuk plekje in de stad. Groen en rustig en omringd door een mooie oude muur en leuke cafe's. In de tuin ligt een Nederlands bollenveldje. Cadeautje van Nederland aan president Boris Tadic, die echter nooit is gekomen om het rood wit blauwe bloemendesign (de kleuren van zowel de Nederlandse als de Servische vlag) te bewonderen of openen. Misschien is dat de reden dat Nederland dit jaar opeens niet meer voor nieuwe bollen en onderhoud van het veldje heeft gezorgd, vraagt een van de medewerkers van de tuin me vrijdag voorzichtig, in de hoop dat ik als Nederlander alle Nederlandse antwoorden heb. Het Servische bedrijf dat de afgelopen jaren het onderhoud deed krijgt niet meer betaald en is er dus mee gestopt.

We zijn er nog

We zijn er nog. Technische storing, excuses. Deze foto maakte ik afgelopen vrijdag - Tito's verjaardag - in het mausoleum voor de Maarschalk. Dat, tot mijn vreugde, sporen van renovatie vertoont. Volgens de directrice dringt bij Belgradose bestuurders eindelijk het besef door dat er geld te verdienen valt met het verleden. Met 138.000 bezoekers per jaar is het Huis van de Bloemen nu al een van de belangrijkste publiekstrekkers in de Servische hoofdstad. 'Westerse bezoekers aan de stad en Sloveense jongeren vooral'. Vrijdag waren er alleen al 2500 bezoekers, waaronder veel oudgedienden, soms in krapzittende uniformbloezen en pionierspetjes. Een jaar geleden, toen Montenegro uit de landenunie met Servië stapte, was er even sprake van dat het Joegoslavische parlementsgebouw omgebouwd zou worden tot museum voor Joegoslavië. De geesten zijn er nog niet rijp voor. Hoogtepunt van 25 mei - Dag van de jeugd - was de overhandiging van een estafettestokje (dat een reis door heel Joegoslavië had afgelegd) aan Tito. Mooie staaltjes huisvlijt en kleine kunstwerkjes, gemaakt door rode vrouwen verenigingen, arbeiderscollectieven en beroepsgroepen onder zelfbestuur worden nu eindelijk op een fatsoenlijke manier tentoongesteld in de buurt van Tito's tombe.

Politiek

Sinds het parlement weer van stal is gehaald, is politiek onontkoombaar in Servië. De onaangename geluiden van urenlange parlementsdebatten klinken over de gemeenschappelijke binnenplaats. Onze hardhorende benedenbuurman volgt het allemaal op de voet. Eigenlijk wil ik het niet steeds over politiek hebben, er is zoveel leukers op de Balkan. Inmiddels krijg ik er zelfs een lichte hekel aan (hoewel mijn geloof in het fatsoen van sommige politici volgens Servische vrienden nog veel te groot is). Maar ik kan het toch niet laten. Mogen jullie raden welk ministerie afgeschaft is in de nieuwe regering? Juist: mensen- en minderhedenrechten. In de oude regering viel onder die minister ook de samenwerking met het Tribunaal. En welke is erbij gekomen? Nee, niet dat voor regionale samenwerking ter organisatie van het Eurovisie Songfestival. Juist! Een ministerie voor Kosovo. Zelfs het songfestival werd uitgelegd als een politieke opsteker. De onoprechtheid is groot. De Europese Unie heeft positieve signalen nodig om de nieuwe Servische regering te kunnen belonen met het hervatten van onderhandelingen. En dus werd gisteren - nog voor de regering helemaal beedigd was - een zoekactie naar Ratko Mladic gehouden, in een militair hotel in het centrum van Belgrado. Niemand leek het serieus te nemen. Er is natuurlijk ook echt positief nieuws: Nelson Mandela is ereburger van Belgrado geworden. Hij deelt die eer met onder meer de Roemeense dictator Nicolae Ceausescu, en het Noord-Koreaanse lachebekje Kim Il-Sung.
(foto: champagnefles in bouwput, Belgrado)

Regenboogvlaggen voor Šerifović

Gay Serbia ruikt een unieke kans. De homo-emancipatiebeweging in Servië komt al een aantal jaar weinig verder. Marija Serifovic, de winnares van het Eurovisie Songfestival, lijkt een ideaal nieuw boegbeeld. Ze is een nationale heldin en - van horen zeggen - geregeld bezoeker van de homobars in Belgrado. De meeste Serviërs zijn ervan overtuigd dat de speciale persoon die in Helsinki vanaf het podium werd bedankt, een vrouw is. Het was zaterdagavond tijdens Eurovisie vooral in homobarren in Belgrado extreem druk. Nergens klonk het gejuich luider toen Serifovic de overwinning voor Servië binnenhaalde. Bij het onthaal in Belgrado zondagavond werden in het publiek twee regenboog vlaggen meegedragen. Ik heb het de dragers niet gevraagd, maar voor zover ik het kon overzien werd daarop niet agressief of anderszins negatief gereageerd. In 2001 werden deelnemers aan een demonstratie voor homorechten nog in elkaar geslagen door extreem rechtse mannen. De politie keek toe. Voor zover bekend heeft Servië tot nu toe welgeteld één homo die publiekelijk voor zijn geaardheid is uitgekomen. De homofobie is groot. Helaas voor de homobeweging heeft Serifovic zich nooit openlijk over haar seksuele geaardheid uitgesproken. Zeker weten doen we dus niets. Ze lijkt ook nog iets te veel van het moment te genieten om meteen moeilijke gesprekken aan te gaan.

beeld: Claudia van Rouendal
UPDATE: En vandaag een nieuwe stap in de wederzijdse zwartmakerij tussen Serviers en Albanezen. Een Albanees mag in de Britse krant Sun zeggen dat het liedje een kopie is van een traditionele Albanese song. Lees het hier.
UPDATE 2: Tabloid Kurir meldt - uiteraard op basis van anonieme maar extreem betrouwbare bronnen - dat Marija haar interesse voor 'dezelfde helft' aan haar vader heeft medegedeeld. Die daar heel ok op reageerde. Lees het hier.

Marija Šerifović wint Eurovisie Songfestival

'Voor Kragujevac, voor Belgrado, voor een Nieuw Servië..' Qua timing had de overwinning van Marija niet gelukkiger komen, een dag nadat er een overeenkomst over een Europees georienteerde Servische regering is bereikt. Volgens de Servische staatsteevee heeft Olli Rehn de Euro-commissaris voor Uitbreiding het land gefeliciteerd met de overwinning, citaat: 'Europa's stem voor een Europees Servië'. Acht punten van Nederland. En Servië zou geen vrienden hebben.

Arm Estland!

Het Nieuwe Europa op ramkoers! Toenemende onbelangrijkheid van Nederland! Wanhoop bij Edsilia Rombley, de Nederlandse afvaller bij de halve finale het Eurovisie Songfestival gisteravond: 'Als je merkt dat er alleen maar Oostbloklanden doorgaan, wat kunnen we dan nog doen?' Rombley hoorde met 'On Top Of The World' - een nogal amechtig gebracht nummer uit de back catalog van René Froger - niet bij de beste 10 in een veld van 28 halve finalisten. ‘Wij hadden een van de beste acts en we hadden in de finale moeten staan’, zei ze teleurgesteld tegen een collega van het ANP. Veel 'West-Europese deelnemers' kwamen naar haar toe om te zeggen hoe oneerlijk ze het vonden dat Edsilia afviel, zei ze. 'Ze willen allemaal niet meer meedoen volgend jaar.’ Welke 'West-Europese' landen zijn slachtoffer geworden van het Oost-Europese complot? Zwitserland, Cyprus, Malta, Noorwegen, Denemarken, IJsland, Nederland, Portugal, België en Andorra. Landen zonder vrienden, 'de rest' was Oostelijke overmacht. Ik was deel van dat complot, ik heb op Kroatië gestemd, uit pure sympathie, terwijl Rombley het toch juist van Nederlanders in de diaspora moet hebben (hoeveel zijn dat er? 20.000? zoveel Serviërs wonen er in Zürich). Het mocht niet baten, want Dado Topic gaat niet door naar de finale die zaterdag wordt gehouden. Servië (foto), Macedonië, Slovenië (allemaal ex-YU!), Moldavië, Georgië, Wit-Rusland, Letland (allemaal ex-SU!), Turkije, Bulgarije en Hongarije wel. Arm Estland!

Economy Class

Tomilsav Nikolic is voorzitter van de Servische Radicale Partij (SRS), zolang opperhoofd en ideologisch leidsman Vojislav Seselj in voorarrest bij het Joegoslavië-tribunaal zit. Het orakel ('Premier Kostunica is de hoer van Karla del Ponte') wordt regelmatig geraadpleegd. Vandaag reist SRS-official Aleksandar Vucic naar Scheveningen, volgens Servische media om toestemming te vragen steun te mogen geven aan een minderheidsregering onder leiding van Kostunica's Democratische partij van Servië (DSS). Anderhalve week geleden zat ik met Toma in het vliegtuig, Belgrado-Amsterdam. Het doodgraverspak had 'ie voor een keer uitgedaan, Nikolic reisde in een informele trui - we zaten economy class. Ik heb mijn journalistieke plicht verzaakt en hem niet gevraagd wat hij in Nederland kwam doen, maar een week later werd Nikolic benoemd tot nieuwe voorzitter van het Servische parlement. Het is voor het eerst dat een SRS-er zo'n hoge politieke functie heeft sinds de val van Slobodan Milosevic in oktober 2000. Of we daar dramatisch over moeten doen weet ik niet, ik merkte wel dat de Kroatische zender HRT de naam van Nikolic niet kan noemen zonder erbij te vermelden dat hij een aanhanger is van de Groot-Servische gedachte. Voor de goede verhouding met de buren is het in elk geval niet bevorderlijk (vanavond halve finale Eurovisie Songfestival!). Het Servische dagblad Blic verzuchtte de dag na de benoeming van Nikolic dat 'Alleen Sloba ontbreekt'.

Zwarte scenario's

Het is fascinerend en beangstigend om te zien hoe Servië worstelt. Het leven kabbelt voort, de economie groeide de afgelopen tijd in een redelijk stevig tempo (zo'n zes procent per jaar). Het gaf het gevoel dat de vooruitgang onomkeerbaar is. Dat dit land er - ondanks de politieke instabiliteit - wel komt. En dan blijkt de politiek toch weer al het andere te overheersen. Al maanden durende coalitiebesprekingen lijken op niets uit te lopen. Nieuwe verkiezingen dreigen. Ultra-nationalist Tomislav Nikolic (plaatsvervangend leider van de Servische Radicale Partij) wordt tot parlementsvoorzitter gekozen met steun van de partij van de huidige premier Vojislav Kostunica. De onderlinge afkeer tussen de parlementariërs is fysiek. Tijdens kroeg-gesprekken gisteravond viel me op hoe veel Serviërs gelaten maar kwaad uitgaan van de zwartste scenario's: nieuwe verkiezingen of de combinatie SRS (radicale partij) en DSS-NS aan de macht. Ze weten allemaal als geen ander wat het kan betekenen. ,,Ze spelen met mijn leven," zei M. met gevoel voor dramatiek. Servië heeft een eigen dynamiek. De groeiende economie, enige houvast voor optimistische a-politieke twintigers, is helaas niet ongevoelig voor het circus in het parlementsgebouw. De handel op de aandelenbeurs verdubbelde: vooral buitenlanders die hun Servische aandelen kwijt willen. De Nationale Bank van Servië bereidt zich voor op grotere vraag naar buitenlandse valutie. Uit angst voor inflatie zal de vraag naar euro's vermoedelijk stijgen.
Eigenlijk wil ik waken voor te grote woorden over de verkiezing van Tomislav -'jammer genoeg is Servië geen Russische provincie' - Nikolic tot parlementsvoorzitter. Vooralsnog zie ik het als een extreem domme en lompe poging van de partij van premier Kostunica (DSS) om de Democratische Partij (DS) verder op de knieën te dwingen in de coalitie-onderhandelingen. Maar het is met steeds grotere twijfel dat ik mijn kaarten hier op ratio en verantwoordelijkheidsgevoel zet en er toch nog op gok dat voor 15 mei een regering wordt gevormd.

Zastava

'We kennen zijn naam, we weten hoeveel kinderen hij heeft, we weten waar hij woont' - de onderdirecteur van Zastava weet alles over de Nederlandse piloot in een NAVO-vliegtuig in 1999 bommen op de Servische autofabriek gooide. 'Schrijf dat maar op. Of dat een dreigement is? Nee hoor, we zijn vredelievende mensen'. Welkom in Kragujevac, stel nu je vragen maar. Uiteindelijk werd het toch nog een vriendelijk gesprek bij die fascinerende fabriek, het laatste autohuis in Europa dat nog helemaal in handen is van de staat. Nog voor de zomer moet daar de productie van de Zastava 10 van start gaan, het eerste nieuwe model in bijna twintig jaar. De verwachtingen zijn hooggespannen, te hoog misschien, want volgens insiders is er geen toekomst zonder een nieuwe buitenlandse eigenaar. Met de 10 kan Zastava in elk geval laten zien dat het een min of meer moderne auto kan fabriceren, want Z10 is een Fiat Punto uit 2000 met nieuwe naambordjes. Fiat heeft de productielijn van het model aan Zastava verkocht, totdat die in gebruik wordt genomen verkoopt het zijn overjarige Punto's onder de naam Zastava 10 (in Servië) en Punto Classico (in Kroatië). Zolang er nog geen nieuwe eigenaar aan de touwtjes trekt bij Zastava kan de directie in Kragujevac nog dromen van de herintroductie van de Fica ('fiatje'), het neefje van de Fiat 500, dat tussen 1955 en 1979 bij Zastava van de band liep. 'We rekenen uit wat het minimale aantal te produceren auto's voor het break even point is'. Recordhouder bij Zastava is echter de 101, het model dat tegenwoordig onder de naam Skala wordt verkocht. De zogenaamde Stojedinka ('honderdeentje') is sinds 1971 vrijwel ongewijzigd in productie. Zo'n auto verdient een plekje in het Automobielmuseum van Belgrado zou je zeggen, maar tussen de Amerikaanse sleeën en de vooroorlogse Skoda's is geen Zastava te bekennen. In de vensterbank van het gesloten museumcafe staat een schaalmodel van een 101. De linkerkoplamp ontbreekt.